بسم الله الرحمن الرحیم
نکتهای از مرحوم آخوند در شبهات مصداقیه
در تنبیه سوم برائت ، مرحوم آخوند خراسانی به نکته مهمی اشاره میکنند. ایشان میفرمایند که در شبهات مصداقیه ، صرفاً نمیتوان یک قاعده کلی برای جریان برائت در نظر گرفت. بلکه باید به نوع نهی و غرض مولی توجه کرد:
انواع نهی و تاثیر آن بر جریان برائت
- گاهی مواقع نهی به صورت افرادی است و بر روی تک تک افراد رفته است که مجرای برائت است.
- اما مواردی که نهی به صورت مجموعی باشد (یعنی حتی با انجام یک مورد، غرض مولی به طور کامل نقض میشود)، باید احتیاط کرد. البته این قاعده یک استثناء دارد: اگر مورد مشکوک، پیش از این حکم به جواز داشته، میتوان استصحاب جواز را جاری کرد.
استدلال آخوند برای لزوم احتیاط در نهی مجموعی
استدلال ایشان برای این حکم چنین است: چون احراز غرض مولی لازم است، باید از هر موردی که احتمال مخالفت با این غرض را دارد، اجتناب کرد. به عبارت دیگر چون تکلیف فعلی من جمیع الجهات شده است با وجود اینکه شبهه مصداقیه است ولی باید احتیاط کرد.
نکته قابل تأمل: تنافی میان متن و حاشیه کفایه
و به همین دلیل است که ایشان در بحث اقل و اکثر ارتباطی در حاشیه کفایه، از نظر اصلی خود عدول کرده و قائل به احتیاط شده اند. اما نکته قابل تأمل اینجاست که در متن کفایه ، ذیل بحث اقل و اکثر ارتباطی با وجود اینکه احراز تکلیف مدنظر مولی حاصل شده و یقین نداریم که واجب مدنظر مولی را انجام داده ایم، ایشان حکم به برائت کرده اند.
کفایه ج۲ ص ۱۵۷-۱۵۶ و ۱۷۶-۱۷۵