بسم الله الرحمن الرحیم
یکی از توجیه هایی که مرحوم آخوند اعلی الله مقامه الشریف برای جواب از اشکال احتیاط در عبادات مطرح می کنند، اخبار من بلغ است. ایشان اشکالی دارند که این اخبار استحباب عمل را ثابت می کنند و اساسا موضوعا احتیاط نیستند و درصورتی هم که موضوعا داخل در بحث باشند و بگوییم این اوامر می خواهند عمل محتمل الثواب را مستحب کنند، ایشان به این مطلب هم دو اشکال ایراد فرموده اند:
حتی اگر شما قائل به مولوی بودن این اوامر هم بشوید باز هم فایده ندارد و احتیاط در عبادات تصحیح نمی شود چرا که این اوامر توصلی هستند.
اشکال دور: یک عمل باید عبادت باشد تا سپس امر احتیاط به آن تعلق بگیرد و از طرفی عبادت شدن یک عمل متوقف بر این است که امر به آن تعلق بگیرد پس عبادت شدن یک عمل متوقف بر عبادت بودن آن است.
بزرگانی از حواشی مثل صاحب حقائق الاصول، عنایه الاصول، نهایه النهایه و… به اشکال اول مرحوم آخوند اشکال کرده اند که توصلی بودن مانع از قصد قربت نیست و فرد با اوامر توصلی هم می تواند قصد قربت کرده و احتیاط در عبادات از این جهت مانعی ندارد.
اما در دفاع از مرحوم آخوند اعلی الله مقامه الشریف چه بسا بتوان مطلبی با استفاده از فرمایش خود مرحوم آخوند در اقتضاء النهی للفساد را بیان کرد که ظاهرا در حواشی به آن اشاره نشده است. ایشان در آن بحث عبادت بودن یک عمل را مبتنی بر تعلق امر عبادی به آن نمی دانند بلکه نظر شریفشان این است که عبادت ها دو دسته هستند: یک دسته عباداتی که عبادت ذاتی هستند و نیاز به امر ندارند. دسته دوم عباداتی هستند که هنگامی که امری به آنها تعلق می گیرد، تنها در صورتی اسقاط می شوند که اتیان ماموربه با قصد امر همراه باشد. ولی اموری که وجوب طریقی دارند مثل احتیاط حتی بنا بر اینکه وجوب مولوی داشته باشد، عبادت نیست و به همین سبب امری هم که به آن تعلق می گیرد، امر عبادی نمی شود و صرف اینکه بتوان برای آن قصد قربت کرد، یک عمل را تبدیل به عبادت بالمعنی الاخص(که برای اسقاط امر آن نیاز به قصد امر داشته باشد) نمی کند.(رجوع شود به به ج۱ ص۲۵۰)