سه قسم تمسک به اصالة الظهور برای اثبات تخصص
نکته ای که باید مورد توجه قرار بگیرد موارد دوران بین تخصیص و تخصص است که دو مورد از آن را بیان کردیم.
- شک در اتصاف خاص معیَّن به عنوان عام
یکی در فرضی که گفته شده است «اکرم کل عالم» و بعد هم گفته شده است «لا تکرم زید بن بکر» و امر دائر است بین اینکه زید بن بکر (که در خارج مشخص است) جاهل است و تخصصا از عام خارج است یا عالم است و تخصیصا از عام خارج شده است. گفته میشود که با جریان اصالة العموم ثابت میشود که خروج زید بن بکر از تحت حکم عام به جهت عدم اتصاف او به علم است نه اینکه عالم است و خروج تخصیصی است.
- شک در اتصاف مصداق مشکوک به عنوان خاص لبی
مورد دیگر فرضی بود که گفته شده است «اکرم جیرانی» و میدانیم اکرام عدو حتما مطلوب نیست، امر دائر است بین اینکه مورد مشکوک واقعا عدو است و تخصیص است یا اینکه اصلا تحقق عداوت در او نفی میشود و تخصص است. مرحوم آخوند خراسانی در کفایة الاصول ادعا کرده است که با جریان اصالة الظهور در ناحیه عام اثبات میشود که فرد مشکوک تحت حکم عام داخل است و لازمه آن عدم اتصاف مشکوک به عنوان خاص است. و فرد مشکوک تخصصا از خاص خارج است.
- دوران خاص بین فرد مصداق عام و بین فرد خارج از عنوان عام
مورد سوم از موارد دوران بین تخصیص و تخصص فرضی است که گفته شده است «اکرم کلّ عالم» و بعد هم گفته است «لا تکرم زیدا» و زید مردد است بین زیدی که عالم است که در این صورت تخصیصا از عام خارج است و زیدی که جاهل است که در این صورت تخصصا از عام خارج است آیا میتوان با تمسک به عام اثبات کرد که منظور از «لا تکرم زیدا» همان زید جاهل است که تخصصا از عام خارج است؟ مرحوم شیخ در این فرض هم تخصص را متعین دانسته اند و مرحوم نایینی هم از ایشان تبعیت کرده است.
حکم تمسک به اصالت عموم لاثبات التخصص
از نظر ما تمسک به اصل عموم برای تعین تخصص در هیچ کدام از این سه مورد جایی ندارد چون بنای عقلاء بر آن معلوم نیست. درست است که اصل عموم اماره است اما این طور نیست که همه لوازم امارات حجت باشند.
بله به لحاظ مقام عمل بین این موارد تفاوت وجود دارد. در مورد سوم گاهی میتوان با تمسک به عام حکم را در مورد مشکوک اثبات کرد مثل موردی که حکم مورد خارج شده ترخیصی باشد مثلا گفته است «اکرم کل عالم» و بعد هم گفته است «لایجب اکرام زید» که در این صورت میتوان با تمسک به عام اثبات کرد که زید عالم را باید اکرام کرد چون در عین اینکه عام اجمال مخصص را رفع نمیکند اما اجمال مخصص به عام سرایت نمیکند. اما اگر حکم مورد خارج شده الزامی باشد مثل همان مثال قبل، چون از موارد شبهه مفهومیه دائر بین متباینین است نمیتوان به اصل عموم تمسک کرد.
برگفته از درس خارج اصول 1403/09/12 ج54 شبهه مصداقیه مخصص