مراد از سیره عقلائیه عمل رایج بین عقلاء است، لزوما ناشی از مطلبی که به ذهن عقلایی آنها صحیح است نیست، بلکه ممکن است ناشی از قوه غضب و شهوت باشد لذا موالی بر عبید تحکم میکنند و آنها را الزام به کار میکنند و درآمد آنها را میگیرند و در راه عیش و نوش خود صرف میکنند. این هم بناء عقلاء است که ناشی از قوهی قهریه است.
نوع مردم براساس قوهی غضب و شهوت خود بناءهایی بگذارند و عادت به یک امر کنند و وقتی رایج شد بناء عقلاء میشود. بناءهای موجود در زمان جاهلیت نیز بناء عقلاء بود مثلا زوجه فرزندخوانده را محرم میدانستند و چنان این بنا بین آنها شدید بود که وقتی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم امر کرده بود که با زینب –دختر عمه پیامبر(ص) و زن زید فرزندخوانده پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که زید او را طلاق داده بود- ازدواج کن پیامبر(ص) دچار وحشت شد «و تخفی فی نفسک» و خداوند به ایشان فرمود که «و تخشی الناس و الله احق ان تخشاه» تو باید از خداوند بترسی نه از مردم. این عادت اهل جاهلیت ناشی از نکتهی عقلائیه نبود بلکه ناشی از عادت بود.
در باب حجج نیز چنین است. عقلاء از عمل به قیاس خوششان میآید و عمل به قیاس، استحسان طبع و راحت است لذا حجت عقلائیه میشود و چنین نیست که حجج عقلائیه ناشی از حیث عقلائی بودن آنها باشد.
- درس خارج اصول 10 دی 1402
==================
: الاحزاب:37. « وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَ اتَّقِ اللَّهَ وَ تُخْفي في نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْديهِ وَ تَخْشَى النَّاسَ وَ اللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشاهُ فَلَمَّا قَضى زَيْدٌ مِنْها وَطَراً زَوَّجْناكَها لِكَيْ لا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنينَ حَرَجٌ في أَزْواجِ أَدْعِيائِهِمْ إِذا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ كانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولاً»