محمد بن اسماعیل بندقی چندصد روایت در الکافی دارد، ولی توثیق خاصی در منابع رجالی برای او نقل نشده است. از همین رو، آیتالله سیستانی روایات او را ضعیف میدانند.
وجوه نقلشده برای توثیق راوی مذکور
اکثار روایت مرحوم کلینی در الکافی از محمد بن اسماعیل
آیتالله سیستانی به این وجه پاسخ دادهاند که:
[!abstract]
محمد بن اسماعیل فقط روایات کتاب فضل بن شاذان را نقل کرده و این عملاً یک روایت محسوب میشود.
اعتماد مرحوم کلینی بر محمد بن اسماعیل
میتوان به این وجه چنین پاسخ داد:
اکثر روایات محمد بن اسماعیل قرین دارد.
یا روایات دیگری به همان مضمون در الکافی وجود دارد.
یا آن روایات در احکام الزامی نیستند.
بنابراین، این موارد نمیتواند دلیلی بر اعتماد کلینی بر محمد بن اسماعیل باشد.
واسطه در اجازه به کتاب ابن أبیعمیر، حماد و دیگران
مرحوم خویی فرمودهاند:
[!abstract]
از آنجا که اکثر روایات او مقرون به سند دیگری است، روشن میشود که او واسطه در نقل کتاب بوده است.
اشکال وجه مذکور:
شواهد متعددی بر نقض این ادعا وجود دارد؛ از جمله اینکه در بسیاری از موارد، مرحوم کلینی در سندی فقط محمد بن اسماعیل را ذکر کرده، ولی در روایت قبلی، برای او قرین آورده است؛ بنابراین، ظاهراً محمد بن اسماعیل عن فضل بن شاذان فقط اجازهی نقل کتاب نبوده است.
وجوه دیگر
وجوه دیگری نیز برای توثیق او نقل شده، اما دلیل بودن آنها منوط به وثوق شخصی است.
درس خارج استاد شهیدی – ۱۴۰۱/۱۱/۱۶