باسمه تعالی
بررسی واژگان «مُفْطِر» و «مُفَطِّر» در بحث صوم
برخی «مفطر» را بدون تشدید اشتباه می دانند و می گویند «مفطّر» با تشدید درست است؛ مصححین کتب هم بسیاری از موارد تشدید گذاشته اند و نیز در تصحیح کتب روایی با تشدید نوشته اند.
آیا تلفظ «مُفْطِر» غلط است؟ (فحص لغوی و روایی)
چون این مسئله زیاد تکرار می شود، بنده فحصی کردم که فایده لغوی دارد.
الف. بررسی در کتب لغت:
نوعاً بین اَفْطَرَ و فَطَّرَ (با تشدید) فرق قائل نشده اند و گفته اند: «اَفْطَرْتُه، فَطَّرْتُه» یعنی او را افطاری دادم و معمولاً به انسان نسبت داده اند نه اینکه به اکل و شرب بگویند «اَفْطَرَ یا فَطَّرَ». ولی در برخی کتب استعمال «اَفْطَرَ» در مورد اکل وشرب را صحیح دانسته است.
-
از باب نمونه در کتاب تاج العروس:
گفته: «الفِطْر بالکسر نقیض الصوم و فَطَرَ الصائمُ یَفْطُرُ فُطُوراً اَکَلَ وشَرِبَ، کَاَفْطَرَ» یعنی باب افعال «فَطَرَ» هم لازم میآید. «و فَطَرْتُه و فَطَّرْتُه و اَفْطَرْتُه» یعنی هر سه به معنای متعدی هم آمده است.
اما آنچه خیلی مفید در بحث ماست از این کتاب، این عبارت است: «هذا کلام یُفْطِرُ الصومَ ای یفسده» که همان بحث ماست که اکل و شرب است که این متن مصحح تاج العروس است. (توجه: در اینجا «یُفْطِرُ» بدون تشدید آمده است) -
ب. در کتاب اقرب الموارد:
(ولو این کتاب متعلق به زمان ماست اما به عنوان مؤید می شود استفاده کرد).
«…فَطَرَ الصائمُ…فَطَّرَهُ و جعله مُفْطِراً…اَفْطَرَ الصائمَ مثل فَطَّرَهُ…» که فَطَّرَ و اَفْطَرَ را یک معنا گرفته است که نسبت به انسان داده شده نه اکل و شرب یعنی روزه ی او را باطل کرد یا به او افطاری داد. -
ج. در کتاب صحاح:
«اَفْطَرَ الصائمُ و فَطَّرْتُه انا تَفْطِیراً» که در باب تفعیل هم به شخص اضافه کرده است و نگفته آن شئ (اکل و شرب) فَطَّرَ که برخی می گفتند. -
د. کتاب مصباح المنیر:
«فَطَّرْتُ الصائمَ بالتثقیل اعطیته فطوراً او اَفْسَدْتُ علیه صومَهُ فَاَفْطَرَ» یعنی اَفْطَرْتُه و فَطَّرْتُه به یک معنا می آید که مراد این است «روزه اش را باطل کردم یا به او افطاری دادم». و در ادامه گفته: «الحُقْنَةُ تُفْطِرُ کذلک» بدون تشدید است و مصححین کتاب هم عرب بوده اند. -
و. لسان العرب:
«الفِطْر نقیض الصوم و قد اَفْطَرَ و فَطَرَ و اَفْطَرَه و فَطَّرَه تَفْطِیراً» یعنی اَفْطَرَ و فَطَّرَ هر دو می آید. -
ه. معجم الوسیط:
«اَفْطَرَ الشئُ الصومَ ای اَفْسَدَهُ یقال هذا العمل یُفْطِرُ الصائمَ» که تصریح به اَفْطَرَ است.
ب. بررسی در روایات:
در روایات که مثل «انما یُفْطِرُ» و… وجود دارد در نرم افزار با تشدید آمده است اما اینها نمی تواند حجت باشد؛ چرا که نمی دانیم در روایات به چه شکل بوده است بنابراین خود این روایات نمی تواند شاهد باشد.
نتیجهگیری
به نظر ما هم مُفْطِر درست است هم مُفَطِّر چون هر دو به یک معنا است و حتی برخی کتب لغت هم تصریح کرده بودند که گذشت.
اینکه نقل کردند برخی اساتید مُفْطِر را غلط دانسته و گفته اند در کتب لغت قدیم نیامده است و فقط مُفَطِّر درست است صحیح نیست چون اتفاقاً در لغت، فَطَّرَ را به اکل و شرب نسبت نداده بودند منتها از باب این که هم معنا با اَفْطَرَ بود گفتیم آن هم صحیح است و لذا اَفْطَرَ قدر متیقن است یا هر دو (مُفْطِر و مُفَطِّر) جایز است.
منبع
خارج فقه استاد لاریجانی، 19/ 8/ 1403.