مراد از «طَهور» در حدیث «لا تُعاد»
اگر مراد از «طَهور» خصوص طهارت از حدث باشد، طهارت از خبث داخل در غیر خمس خواهد بود؛ اما اگر طهارت از خبث نیز مشمول آن باشد، در شمار خمس قرار می‌گیرد و در صورت اخلال به نماز بواسطه نجاست شخص باید نماز خود را اعاده کند.
«طَهور» به معنای «ما یُتَطَهَّرُ به» است؛ یعنی چیزی که به‌واسطه آن طهارت حاصل می‌شود، اعم از اینکه طهارت از خبث باشد یا طهارت از حدث. بنابراین، عنوان «طَهور» فی‌حدّ نفسه مطلق است و هر دو قسم طهارت را شامل می‌شود.
مؤید این اطلاق، وجود برخی روایات است؛ از جمله روایت زراره از امام باقر علیه‌السلام:
«مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه‌السلام قَالَ: لَا صَلَاةَ إِلَّا بِطَهُورٍ، وَيُجْزِيكَ مِنَ الِاسْتِنْجَاءِ ثَلَاثَةُ أَحْجَارٍ، بِذَلِكَ جَرَتِ السُّنَّةُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى‌الله‌عليه‌وآله، وَأَمَّا الْبَوْلُ فَإِنَّهُ لَا بُدَّ مِنْ غَسْلِهِ.»
به همین جهت، برخی از محققین، از جمله محقق عراقی، قائل شده‌اند که «طَهور» شامل طهارت از حدث و طهارت از خبث هر دو می‌شود. مرحوم عراقی فرموده‌اند که اختصاص دادن طهارت در حدیث «لا تُعاد» به طهارت از حدث، محل اشکال است.
در مقابل، مشهور قائل‌اند که مراد از «طَهور» در حدیث «لا تُعاد»، خصوص طهارت از حدث است. وجه این قول، همان‌طور که مرحوم آقای خویی فرموده‌اند، آن است که اگرچه عنوان «طَهور» فی‌حدّ نفسه اطلاق دارد و طهارت از خبث را نیز شامل می‌شود، اما در حدیث «لا تُعاد»، به‌واسطه وجود قرائنی، مراد از آن خصوص طهارت از حدث است.
یکی از قرائن مورد استناد در این زمینه، ذیل حدیث «لا تُعاد» است که بر اساس آن، «السُّنَّةُ لا تَنْقُضُ الْفَرِيضَةَ». در تبیین این عبارت گفته می‌شود که مراد از «سنت»، حکمی است که در کتاب ذکر نشده باشد و مراد از «فریضه»، حکمی است که در کتاب ذکر شده باشد.
با توجه به این معنا، گفته می‌شود که مراد از «طَهور» در حدیث «لا تُعاد»، طهارت از حدث است؛ زیرا آنچه در قرآن کریم ذکر شده و از مصادیق «مذکور فی الکتاب» به شمار می‌رود، طهارت از حدث است.
استشهاد به آیه شریفه «وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ» برای اثبات قرآنی بودن طهارت خبثیه، تمام نیست؛ زیرا معلوم نیست که مفاد آیه ناظر به طهارت لباس در باب نماز باشد. چنان‌که در تفاسیر مطرح شده است، احتمال دارد مراد از آیه، قصر و تشمیر باشد یا اینکه مقصود، تنظیف و پاکیزه کردن لباس باشد. بنابراین، نمی‌توان با استناد به این آیه، به‌طور قطعی اثبات کرد که طهارت از خبث نیز به‌عنوان فریضه در کتاب ذکر شده است.
از این رو، استدلال شده است که طهارت از خبث، برخلاف طهارت از حدث، از ارکان پنج‌گانه مستثناشده در حدیث «لا تُعاد» به شمار نمی‌رود و در نتیجه، داخل در غیر خمس است.
درس خارج فقه استاد شوپائی 21 مهرماه 405
توضیح در رابطه با مراد از فریضه: عنوان فریضه در این روایت و به صورت کلی، ظاهر در مذکور فی کتاب است. در روایات دیگر هم برای اینکه بعضی از امور را بفرمایند که فریضه هستند نه سنت، استشهاد به کتاب کرده‌اند. این نشان می‌دهد چیزی که در کتاب نیست سنت است، ولو وجوب آن من قبل الله باشد.