برخی از مفسرین در استظهار از بعضی آیات قرآن، تنها به قرینه سیاق اکتفا کردهاند. به عنوان نمونه، در آیه:
[!note]«سَلَامٌ عَلَىٰ إِلْيَاسِينَ»[1]
از آن رو که این آیه در سیاق آیات مربوط به حضرت الیاس (ع) وارد شده، بیان کردهاند که قرائت «إلیاسین» به کسر همزه ترجیح دارد. پیش از هر چیز، باید بررسی نمود که آیا قرینیت سیاق از اساس حجت است یا خیر. به نظر ما قرینیت سیاق حجت است 
.
قرائن دال بر تعیین ظهور آیات قرآن
اما نکتهای که باید به آن توجه داشت این است که قرینه سیاق تنها یکی از قرائنی است که در تعیین ظهور کلام مؤثر است و نکات دیگری نیز در تعیین ظهور کلام وجود دارد که باید به آنها توجه کرد. در ادامه به این نکات اشاره میکنیم:
۱. میزان همخوانی واژه با سیاق
باید مشاهده کرد که واژه مورد نظر به چه میزان با سیاق همخوانی دارد. به عنوان مثال، در آیه:
[!note] ﴿إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً﴾[2]
عامه بیان کردهاند به قرینه آنکه این آیه در سیاق زنان پیامبر (ص) وارد شده، باید گفت که شامل زنان پیامبر (ص) هم میشود. در این مورد باید توجه داشت که آیا تعبیر «اهل بیت» صلاحیت شمول نسبت به زنان پیامبر (ص) را دارد یا خیر.
ما در مورد آیه تطهیر یک احتمال جدی مطرح میدانیم که «ال» در واژه «البیت» برای عهد حضوری است، یعنی همین اتاقی که رسول اکرم (ص) همراه با اهل بیت (ع) در تحت کسا در آن اتاق حاضر بودند. البته بعداً واژه «اهل بیت» یک معنای عام پیدا کرده است.
۲. شأن نزول آیات
یکی دیگر از قرائنی که در تعیین ظهور آیات مؤثر است، شأن نزول است. شأن نزول، خارج از آیات قرآنی است. ما در جای خود ذکر کردهایم که هر کس به هر میزان به قرآنبسندگی قائل شود، این مقدار را نمیتوان انکار کرد که شأن نزول در فهم آیات دخالت دارد.
این شأن نزولها در خود قرآن ذکر نشده، بلکه از خارج باید آنها را فهمید. به عنوان مثال، در مورد آیه تطهیر روایات متعددی وارد شده که دلالت دارد این آیه در مورد واقعه کساء نازل شده است، که حضرت به امّ سلمه اجازه ورود تحت کسا را ندادند.
۳. مراجعه به روایات اهل بیت (ع) به عنوان مرجع تفسیر قرآن
اهل بیت (ع) به عنوان مرجع رسمی تفسیر قرآن – هم در آیات قرآنی و هم در روایات پیامبر (ص) – معرفی شدهاند؛ بنابراین، برای شناخت معنای آیات قرآن باید به روایات پیامبر (ص) و روایات اهل بیت علیهم السلام مراجعه نماییم. البته توجه داشته باشید این نکته ربطی به سخن اخباریان ندارد که بیان کردهاند آیات قرآن تنها در صورتی قابل فهم است که تفسیرش در روایتی بیان شده باشد. دو بحث نباید خلط شود. مرحوم شیخ انصاری در رسائل در بحث ظواهر کتاب به این مسئله اشاره کرده است.
یک بحث آن است که آیا بدون مراجعه به روایات و بدون توجه به نکاتی که اهل بیت (ع) تذکر دادهاند میتوان قرآن را تفسیر کرد یا خیر، که پاسخ منفی است. ظهور بدون در نظر گرفتن روایات، اعتباری ندارد. بحث دیگر آن است که اگر در مورد آیهای هیچ روایتی وجود نداشت، ظاهر آیه حجت است.
درس خارج فقه استاد معظم سید محمد جواد شبیری
۲۸ بهمن ۱۴۰۳