فضیلت وقت نماز عصر و عشاء
مشهور فقهای امامی بر این باورند که بهترین زمان برای انجام نماز، اوقات پنجگانه است و خواندن نماز در سه وقت که در میان شیعیان متداول است، سبب فوت فضیلت وقت نمازهای عصر و عشا میگردد. به همین جهت شیعیان از دیرزمان مورد طعن مخالفان بودهاند.
مدعی این مقاله این است که وقت فضیلت نماز عصر و عشاء بعد از خواندن نوافل عصر و مغرب است و این از روایات قابل اثبات است. از همینرو روایات بیانگر وقت فضیلت اقامۀ نماز عصر بیان شده است؛
ملاکهای روایات در تعیین وقت فضیلت عصر
در این روایات سه ملاک برای وقت فضیلت نماز عصر بیان شده است:
- رسیدن سایه شاخص به اندازه دو قدم
- یا چهار قدم
- یا به اندازۀ یک قامت
اما در مقابل، روایات مستفیض بلکه متواتر وجود دارد که وقت فضیلت نماز عصر را پس از پایان نوافل میدانند. این روایات به عنوان شاهد جمع برای حمل روایات دسته اول بر زمان پایان اقامه نوافل مطرح گردیده و نتیجه گرفته میشود که:
ابتدای وقت فضیلت نماز عصر، زمان خاصی ندارد و بعد از خواندن نماز ظهر و نوافل آغاز میشود.
و منحصر به انجام نمازها در اوقات پنجگانه نیست؛ بلکه جمع بین نمازها در سه وقت نیز از فضیلت وقت برخوردار است.
بررسی دستههای روایاتِ وقت نماز عشاء
روایات وقت عشاء نیز به سه دسته تقسیم میشود:
- روایات بیانگر اصل وقت نماز عشاء
- روایاتی که بیان میکنند وقت نماز عشاء هنگام سقوط شفق است
- روایات بیانگر جواز اقامۀ نماز قبل از سقوط شفق
فقها با عنایت به روایاتی که نص در جواز خواندن نماز عشا قبل از سقوط شفق بودند، روایات سقوط شفق را حمل بر وقت فضیلت نماز عشا کردهاند.
احتمال دیگر درباره آغاز وقت فضیلت عشاء
ولی این احتمال نیز وجود دارد که:
وقت فضیلت نماز عشا بعد از اقامه نوافل نماز مغرب آغاز شود
و برای درک وقت فضیلت نیازی به فرا رسیدن زمان سقوط شفق نباشد.
شواهدی برای این احتمال وجود دارد که یکی از آنها تمسک به علتی است که برای دخول وقت فضیلت در روایات بیان شده است و آن اتیان نوافل است. این علت در نماز عشاء نیز وجود دارد؛ زیرا قبل از آن نوافل مغرب قرار دارد.
در نتیجه:
نافله مغرب که بافضیلتتر از نوافل ظهر و عصر است، تنها علت تأخیر وقت فضیلت نماز عشا از اول وقت خواهد بود.
و در صورتی که نوافل مغرب قبل از سقوط حمرة مغربیه به پایان رسد، وقت فضیلت نماز عشا شروع خواهد شد.
برگرفته از دو فصلنامه علمی پژوهشی تا اجتهاد، مقاله فضیلت اقامه نمازهای ظهرین و عشائین در آغاز وقت سال ششم، شماره ۱۱، بهار و تابستان ۱۴۰۱.