بررسی تعارض در روایات مربوط به تکبیرهالاحرام
در بحث تکبیرهالاحرام، یک تعارضی بین دو دسته از روایات وجود دارد:
- یک دسته میگویند: اگر سهواً تکبیره نگفت، نماز باطل است.
- یک دسته دیگر، دال بر صحت نماز هستند.
مرحوم خوئی فرموده جمع حکمی جاری نیست؛ یعنی:
[!abstract]«بگوییم آنکه گفته یعید، ظهور در بطلان و وجوب دارد، ولی آنکه گفته لایعید، نص در صحت است و از این نص، رفع ید از ظاهر میکنیم. پس یعید یعنی اعاده مستحب است.»
مبنای مرحوم خوئی در ارشادیات و جمع حکمی
مرحوم خوئی در «ارشادیات» و «جمع حکمی» یک مبنایی دارد و میگوید:
[!abstract] «در ارشادیات، حمل حکمی جاری نیست و به قرینه نص در ترخیص، حمل بر استحباب را قبول ندارد.»
در محل کلام نیز که فرموده یعید، خبر میدهد و ارشاد میکند که نماز باطل است. اما روایت دیگر میفرماید لایعید و ارشاد میکند که نماز صحیح است.
در نتیجه، بین صحیح بودن و باطل بودن، جمع عرفی معنا ندارد و حمل ارشادی بر استحباب جایز نیست.
دیدگاه استاد در مورد امکان جمع حکمی در ارشادیات
استاد میفرماید:
[!quote] «اما به نظر میرسد در ارشادیات جمع حکمی جایز است. البته هر مورد را جدا باید بررسی کرد. چهبسا یعید و لایعید را جمع کنیم و بگوییم یعید یعنی مستحب است.»
اما در این مورد خاص:
با اینکه گفتیم در ارشادیات، حمل بر استحباب معنا دارد، ولی باز هم اینجا جمع عرفی ندارد.
اگر شارع فرموده است:
[!quote] «اگر کسی تکبیره را نسیان کرد، باید اعاده کند چون اصلاً نماز را شروع نکرده»
نمیتوان این روایت را بر مستحب بودن اعاده حمل کرد.
در نتیجه، این روایت با روایتی که فرموده لایعید، قابل جمع نیست.
نتیجهگیری نهایی
در مورد ما نحن فیه، چنین نیست که چون ارشادی است، نتوان بر استحباب حمل کرد؛ بلکه چون سیاقتها به شکل خاصی است، نمیتوان آن را بر استحباب حمل کرد.