آیا وقف و نکاح با استفاضه ثابت می شود؟ مرحوم محقق می فرماید برای تحمل شهادت، علم لازم است مگر در مورد ملک و موت و نسب که با شیاع نیز می توان به آنها شهادت داد. لکن اگر آن شیاع مفید ظن باشد، در جواز شهادت اشکال وجود دارد. جناب محقق بعد از این بحث در جای دیگر می فرماید بر اساس شیاع نکاح و وقف، می توان به آنها شهادت داد حتی اگر شیاع مفید ظن باشد. اما این دو مورد چه خصوصیتی دارند؟
مرحوم صاحب جواهر می فرماید اگر منظور ایشان ثبوت نکاح و وقف به استفاضه است، با کلام محقق در کتاب القضاء تنافی دارد. ایشان در کتاب القضاء استفاضه را حجت بر ثبوت هفت امر دانسته است که ثبوت حجیت استفاضه نسبت به صرف نکاح و وقف در اینجا، با آن کلام در کتاب القضاء تنافی دارد. اما اگر مراد ایشان در اینجا این باشد که علاوه بر اینکه استفاضه در مورد نکاح و وقف معتبر است، شهادت مبتنی بر استفاضه نیز در مورد وقف و نکاح معتبر است، باز هم صحیح نیست چون شهادت مبتنی بر استفاضه در مورد نسَب قدر متیقن از موارد اعتبار شهادت مبتنی بر استفاضه بود پس خصوصیتی برای نکاح و وقف در این جا وجود ندارد.
به نظر ما دلیل محقق بر این تفکیک این چنین است: اما در مورد وقف به این دلیل که شرط صحت وقف، تأبید است و وقف مبنی بر تأبید است پس لامحاله باید استفاضه در مورد آن حجت باشد و بتواند مبنای شهادت قرار گیرد چون اگر استفاضۀ وقف مبنای شهادت قرار نگیرد، لازم می آید که شهادت در عصرهای بعد، شهادت فرع شود و مشهور قائل اند که شهادت فرع از فرع دوم به بعد، حجت نیست پس لازم می آید که وقف ها ضایع شوند. خلاصه اینکه وقف مبنی بر تأبید است و اگر شهادت مبنی بر استفاضه در مورد آن حجت نباشد، غرض از وقف حاصل نمی شود و نقض غرض صورت می گیرد.
و اما در مورد نکاح هم باید بر اساس شیاع ثابت شود چون اگر ثابت نشود، ما نمی توانیم شهادت دهیم که حضرت خدیجه همسر پیامبر بود و نمی توانیم بگوییم که ایشان مادر حضرت زهراء س بود. در این مسئله تواتر نیز وجود ندارد چون تواتر باید مبتنی بر حس باشد یعنی باید افراد متواتری شاهد عقد پیامبر اکرم با خدیجه باشند یا شاهد اقرار پیامبر و خدیجه به زوجیت باشند و این مطلب ثابت نشده است. به تعبیر دیگر، عقد باید در طبقۀ اول از نقل متواتر باشد تا تواتر محقق شود و چون اینطور نیست، اگر شهادت مبتنی بر استفاضۀ نکاح را معتبر ندانیم، راهی برای تصدیق این ازدواج نخواهیم داشت.
برگرفته از جلسۀ 10 آذر 1403