حکم نظر به قصد تلذّذ به عکس و فیلم همسر شرعی و بررسی حدود استمتاع زناشویی
مقدمه: قاعده کلی در تلذذ زناشویی
این مطلب باید مورد بررسی قرار گیرد که آیا تلذذ مع الواسطة حتی در روابط زن و شوهر نیز ممنوع است؟ مثل اینکه شخصی از همسر خود فیلم گرفته و در غیاب همسر، فیلم مأخوذه را به قصد تلذّذ نگاه کند. یا سؤالی که متعارف بوده و اکنون نیز پرسیده میشود به اینکه: اگر کیفیت بعضی از وسائل مانعه از بارداری که مردان در روابط جنسی از آن استفاده میکنند به گونهای باشد که موجب تلذذ بیشتر همسر در رابطه زناشوئی شود - مثل بعضی برآمدگیهایی که در این گونه وسائل وجود دارد - آیا استفاده از چنین وسائلی جواز شرعی دارد یا خیر؟ برخی توقف کرده و میگویند چه دلیلی بر حرمت استفاده از آن داریم؟
نظر ما این است که تلذّذ به هر چیزی غیر از جسدِ همسر جائز نیست. و این مطلب هم مفاد آیه شریفه ﴿فَمَنِ ابْتَغَىٰ وَرَاءَ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْعَادُونَ﴾ است که حفظ فرج را در غیر از زوج و زوجه واجب دانسته است - و استفاده از چنین وسائلی منافات با حفظ فرج دارد.
استدلال به روایت عبید بن زراره
همین مطلب، مفاد دو روایت است - که البته از آن جا که هر دو روایت از عبید بن زراره نقل شده، لذا ظاهر آن است که این دو در حقیقت روایت واحدی هستند که با دو سند نقل شدهاند:
روایت اول:
«قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام رَجُلٌ تَكُونُ عِنْدَهُ جَوَارٍ فَلَا يَقْدِرُ عَلَى أَنْ يَطَأَهُنَّ يَعْمَلُ لَهُنَّ شَيْئاً يُلَذِّذُهُنَّ بِهِ. قَالَ أَمَّا مَا كَانَ مِنْ جَسَدِهِ فَلَا بَأْسَ بِهِ».
روایت دوم (که تفصیل دارد):
«عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِسْكِينٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ قال: کان لَنَا جَارٌ شَيْخٌ لَهُ جَارِيَةٌ فَارِهَةٌ قَدْ أَعْطَى بِهَا ثَلَاثِينَ أَلْفَ دِرْهْمٍ وَ كَانَ لَا يَبْلُغُ مِنْهَا مَا يُرِيدُ وَ كَانَتْ تَقُولُ اجْعَلْ يَدَكَ كَذَا بَيْنَ شُفْرَيَّ فَإِنِّي أَجِدُ لِذَلِكَ لَذَّةً وَ كَانَ يَكْرَهُ أَنْ يَفْعَلَ ذَلِكَ فَقَالَ لِزُرَارَةَ سَلْ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام عَنْ هَذَا فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَا بَأْسَ أَنْ يَسْتَعِينَ بِكُلِّ شَيْءٍ مِنْ جَسَدِهِ عَلَيْهَا وَ لَكِنْ لَا يَسْتَعِينُ بِغَيْرِ جَسَدِهِ عَلَيْهَا».
در روایت دوم آمده است که پیرمرد پولداری کنیزی زیبا به قیمت سی هزار درهم - یعنی دیه سه انسان - خریده بود، اما توان جنسی نداشت. این کنیز میگفت: «اجعل یدک کذا بین شفری فانی اجد لذلک لذة» و این شیخ کبیرالسنّ نیز از این عمل کراهت داشت، لذا از زراره طلب کرد که در مورد جواز این فعل از حضرت صادق علیه السلام سوال کند.
جواب حضرت در مورد روایت اول طبق نقل تهذیب چنین است: «فقال علیه السلام: اما ما کان من جسده فلابأس به»، لکن جواب حضرت در روایت دوم طبق نقل کافی چنین است: «لا بأس ان یستعین بکلّ شیء من جسده علیها و لکن لایستعین بغیر جسده علیها». یعنی کمک گرفتن از جسد مرد برای تلذذ زن جائز است.
و البته واضح است که عرفاً فرقی بین زن و مرد نیست؛ لذا همانطور که زن نمیتواند به غیر از جسدِ همسر تلذّذ جنسی داشته باشد - ولو از یک شیء خارجی در حدّ همان که سابقاً عرض شد - مرد نیز نمیتواند به غیر از جسد همسرش تلذذ جنسی داشته باشد.
توثیق سند روایات
سند این روایت در تهذیب چنین است: شیخ الطائفة از صفّار، از معاویة بن حکیم - اینکه در وسائل محمد بن حکیم ذکر شده است اشتباه است و صحیح معاویة بن حکیم است، کما اینکه در تهذیب چنین ثبت شده است و اصلاً ما در این طبقه شخصی به نام محمد بن حکیم نداریم - از حکم بن مسکین - که از مشایخ ابن ابی عمیر و بزنطی است - از عبید بن زراره. لذا به نظر ما سند این روایت نظیر دلالتش تامّ و تمام است.
بله، آن سند روایت مفصله مشتمل بر محمد بن علی است که ابوسمینه است و وی تضعیف شده، لکن روایت تهذیب هیچ اشکال سندی ندارد.
بررسی نظر آقای سیستانی در باب نگاه به عکس همسر
آقای سیستانی فرمودهاند: نگاه به عکس و تصویر زوجه با قصد تلذذ جنسی و لو منجر به انزال شود اشکالی ندارد. شاید ایشان شمولِ و اطلاق ادله حرمت استمناء نسبت به این فرض را مخدوش میدانند و شتّان ما بین این مطلب و بین آنچه سید الخوانساری گفته است؛ به اینکه استمناء به یدِ زوجه با این که استمتاع از جسدِ زوجه است، اشکال دارد. البته این فرمایش سیّد خوانساری درست نیست و هیچ اطلاقی مانع از این عمل نیست، بلکه اطلاقاتِ استمتاع از زوجه مقتضی جواز این فعل است.
مبحث استمناء و استماع صوت زوجه
در مبحث استمنا، استاد معظم میفرماید:
قبلاً گفته شد که استمناء از طریق شنیدن صدایِ زوجه و لو از پشت تلفن خالی از اشکال است. و اما مطلبی که آقای خوئی در «صراط النجاة» در جواب استفتاء به «ما هی حدود الاستمتاع بالزوجة فهل یجوز له ان یفکّر لها بشهوة بحیث یمنی او یخاطبها عبر جهاز التلفون فیستمنی بذلک» فرمودهاند: «لایجوز الاستمناء بذلک و لو بسبب التفکر او المکالمة معها فی التلفون».
اگر نظر ایشان ناظر به این صورت باشد که از یک طرف دست وی به گوشی تلفن و دست دیگرش به کار خلاف مشغول باشد، این مسلماً حرام است. اما اگر این شخص از همسرش طلب کند که در سخنان شهوتانگیز اوج بگیرد تا این مرد به حد انزال برسد، آیا این گونه از استمناء نیز حرام است؟ به نظر ما وجهی برای حرمت در چنین فرضی نیست. و در فرض مذکور ولو با دقت عقلی این شخص از قوه خیال خود برای استمتاعش بهره برده است، لکن عرفاً شنیدن صدای همسر موجب انزال شده و این مطلب که زوجهاش سبب انزال شده است، صادق است.
تفاوت استماع صوت زنده و ضبط شده
و این مطلب در شنیدن صوت پشت تلفن همانگونه جاری است که در سماعِ صوت مستقیم همسر ساری است. و اینکه بعضی میگویند این صدای آن زن نبوده بلکه امواجی است که تبدیل به صدا میشوند، فارق نخواهد بود، چرا که در سماع صوت مستقیم نیز امر به همین منوال است؛ چرا که در صوت مباشر نیز آنچه به پرده گوش سامع اصابت میکند امواج صوتی است. کما اینکه فرقی بین تلفن و بلندگو وجود ندارد. و به طور کلی عرف اینها را سماع صوتِ خودِ شخص میداند. لذا اگر قاری قرآن پشت بلندگو و یا گوشی تلفن آیه سجدهدار تلاوت نمود، سجده بر انسان واجب میگردد، چرا که استماع آیه سجده عرفاً صادق است.
بخلاف استماع قرآن از نوار کاست و صدای ضبط شده، که سجده در چنین فرضی ثابت نیست، چرا که اینجا استماع قرائت صادق نیست و آنچه عرفاً محقق گشته است استماع نوار است.
و نباید این مطلب را با استماع موسیقی از نوار کاست مقایسه کرد، چرا که در استماع موسیقی مناسبت حکم و موضوع وجود دارد به اینکه نفسِ شنیدن این نحو صدا که «لیضلّ عن سبیل الله» و «ینبت فی قلبه النفاق» است، حرمت دارد. و عرف بین صدای مباشر و صدای ضبط شده از این حیث فرقی نمیگذارد. نظیر استماع غیبت و یا غیبت کردن، که تحقق این دو بوسیله صدای غیر مباشر نظیر نوار کاست و امثال آن نیز حرام است. و اتفاقاً استماع نوار اقوی از استماع صوت مباشر است، چرا که تجمّع حواس سامع در آن قویتر و تکرار استماع در آن ممکن است.