طرح مسئله: وجوب تحمل شهادت و امکان اخذ اجرت
بر فرض که تحمل شهادت و ادای آن واجب باشد، با این حال اخذ اجرت برای آن اشکال ندارد و الزام شاهد به تحمل شهادت به صورت مجانی، یک حکم ضرری است و از ناحیه اخذ اجرت بر واجبات هم اشکالی وجود ندارد.
دیدگاه فقهای متأخر در جواز اخذ اجرت
مرحوم کاشف الغطاء و مرحوم آقای خویی و مرحوم آقای تبریزی و دیگران به این مساله (جواز اخذ اجرت برای شهادت) تصریح کردهاند.
نقد دیدگاه شیخ انصاری در لزوم بذل مجانی
شیخ انصاری فرمود: از ادله برداشت میشود که تحمل و ادای شهادت از حقوق اخوان بر یکدیگر است لذا بذل مجانی آن لازم است. اما این کلام شیخ، صرف ادعا است و در هیچ کدام از ادله چنین مطلبی ذکر نشده است.
نقد مبنای مشهور در عدم جواز اخذ اجرت بر واجب
بله مشهور اخذ اجرت را جایز نمیدانند اما ظاهر کلمات آنها این است که این حکم به جهت قول به عدم جواز اخذ اجرت بر واجبات است و ما در جای خود اثبات کردهایم که این مطلب ناتمام است و اخذ اجرت حتی با عبادیت هم منافات ندارد.
استدلال به قاعدۀ «لا ضرر» بر جواز اخذ اجرت
عمده دلیل ما بر جواز اخذ اجرت برای تحمل شهادت دلیل لاضرر است.
بررسی آیه «لا یضارّ کاتب و لا شهید» و ارتباط آن با بحث
البته ممکن است این مطلب از خود آیه شریفه:
«لا یضارّ کاتب و لا شهید»
نیز استفاده شود اما مفسرین در مفاد این بخش از آیه اختلاف دارند بر این اساس که «لاَ يُضَارَّ» مبنی بر فاعل است یا مفعول. اگر فعل مجهول باشد یعنی شاهد نباید مورد اضرار قرار بگیرد و به او ضرر زده شود ولی اگر فعل معلوم باشد یعنی شاهد ضرر نزند به اینکه به خلاف حق شهادت بدهد. هر دو احتمال در کلمات مفسرین ذکر شده است.
توضیح نحوۀ دلالت «لا ضرر» بر نفی لزوم بذل مجانی
الزام شاهد به بذل مجانی عملی که ارزش و مالیت دارد، اضرار به او است و ادله نفی ضرر (لاضرر) وجوب بذل مجانی آن عمل را نفی میکند. همان طور که ادله لاضرر وجوب دفع مال بیش از حد متعارف برای تهیه آب برای وضو را نفی میکند لزوم بذل مجانی منفعت را هم نفی میکند.
منبع
برگرفته از درس خارج - مورخ دوم بهمن ۱۴۰۳