جامع‌نگاری در برابر صحیح‌نگاری | جریان‌شناسی حدیثی قم

در قم، دو گروه حدیثی با مشی‌های متفاوت وجود دارد.

:open_book: گروه اول: فقها به ریاست احمد بن محمد بن عیسی

یک گروه، فقها هستند به ریاست احمد بن محمد بن عیسی. این گروه در امر حدیث بسیار دقیق‌اند و نسبت به مسائل حدیثی حساسیت دارند.

:books: گروه دوم: ادبا (جامع‌نگاران)

گروه دیگر، ادبا هستند. البته مراد از «ادبا» به معنای عام است؛ یعنی کسانی که بر امور تاریخی و معارف عمومی اطلاع دارند. این گروه مقداری اهل توسعه هستند و دقت روایی گروه اول را ندارند. همچنین سخت‌گیری کمتری داشته و از ضعفا نیز روایت نقل می‌کنند. در مورد این گروه تعابیری چون «یروی عن الضعفا و یعتمد المراسیل» و «لا یبالون عمّن یأخذون علی سبیل أهل الأخبار» به کار می‌رود.

مشی این گروه همچون مورخان است که اهل توسعه می‌باشند. این گروه در مورد حدیث، بیشتر از صحیح‌نگاری به جامع‌نگاری و جمع احادیث اهمیت می‌دهند. از جمله افرادی که به این گروه تعلق دارند، احمد بن محمد بن خالد برقی و پدرش محمد بن خالد هستند.

:light_bulb: تاثیر نگاه فقهی در ترتیب کتب

نگاه این دسته به قضایا، نگاه فقهی نیست. به عنوان مثال، ترتیب کتاب «محاسن برقی» ترتیب فقهی ندارد؛ در حالی که کتب احمد بن محمد بن عیسی ترتیب فقهی دارد.

:magnifying_glass_tilted_left: ریشه‌یابی اهتمام به فقه از زمان حسین بن سعید

این تیپ شخصیتی که به فقه اهمیت ویژه می‌دهد، از زمان حسین بن سعید رایج شده است. ترتیب کتب فقهیِ ما، بیش از هر کس، متأثر از سی کتاب حسین بن سعید می‌باشد.

:busts_in_silhouette: موضع محمد بن احمد بن یحیی و علی بن ابراهیم

محمد بن احمد بن یحیی که کتاب محاسن را تألیف نموده، بیشتر به جناح برقی تمایل دارد. ایشان البته از احمد بن محمد بن عیسی نیز روایات زیادی نقل کرده است، ولی به جناح برقی هم مایل است.

علی بن ابراهیم نیز چنین است؛ او نسبت به هر دو گروه ارادت داشته و از هر دو مشرب حدیثی استفاده کرده است. علی بن ابراهیم هم جزء عده احمد بن محمد بن خالد است و هم جزء عده احمد بن محمد بن عیسی می‌باشد.

:bust_in_silhouette: موضع کلینی

کلینی نیز چنین است. کلینی و علی بن ابراهیم هر دو در وهله اول فقیه هستند، ولی نسبت به گروه دیگر که جامع‌نگر هستند نیز بی‌اعتنا نمی‌باشند. بیشترین روایات علی بن ابراهیم از گروه فقهاست، اما از گروه جامع‌نگاران نیز استفاده کرده و به آن‌ها عنایت دارد. این جریانات در قم، در نحوه نگاه افراد به حدیث اثرگذار بوده است.

:cross_mark: اشتباه در انتساب کلینی به جناح برقی

برخی اشتباه فاحشی کرده و کلینی را منتسب به جناح برقی دانسته‌اند؛ در حالی که اصلاً چنین نیست. :prohibited:


:books: بر اساس جلسه شماره ۱۳ خارج اصول
:date: ۵ مهر ۱۴۰۴