دو مبنا در تلفظ ضاد
در تلفظ ضاد دو مبنا وجود دارد:
- عراقی ها با قرار دادن کناره زبان به دندان های کناری، ضاد را با نرمی و رخوه ادا می کنند.
- ولی مصری ها و لبنانی ها ضاد را به صورت دال مفخمه و به شدت ادا می کنند.
نظر فقها: شیوه اهل عراق صحیح و فصیح است
بسیاری از فقها مانند صاحب جواهر و صاحب مفتاح الکرامه تصریح کرده اند که شیوه اهل عراق که همانند شیوه اهل حجاز در قدیم بوده، روش صحیح و فصیح و متابع اهل بیت است.
دیدگاه بعضی فقهای معاصر
- آقای سیستانی فرموده اند اگر کسی تلفظ صحیح ضاد را تشخیص نداد، باید احتیاط کند.
- آقای زنجانی فرمودهاند عرب کنونی ملاک است و هرکسی باید طبق عرف عرب منطقه خودش ضاد را بیان کند، البته ایشان تکلیف فارس ها را مشخص نکرده اند.
شاهدی بر صحت شیوه عراقی
شاهد این ادعا این است که سیبویه و زمخشری و… تصریح به شیوه اهل عراق کرده اند و روش اهل مصر توسط بزرگان فقه و ادبیات عرب، مطرود بوده.
چالش تمایز ضاد و ظاء در تلفظ به روش عراقی و لزوم احتیاط
اما از آنجا که لازم است در سماع بین ضاد و ظاء باید فرق باشد و در تلفظ عراقی فرقی در مسموع ضاد و ظا نیست، پس نمی توان به تلفظ عراقی ضاد ملتزم شد و احتیاط این است که ضاد به صورت عراقی تلفظ نشود.