مرحوم محقق در شرائع فرمود اگر شخص در زمان تحمل شهادت، غیر مسلم یا غیر بالغ یا فاسق معلن به فسق باشد، (قید اعلان به فسق در کلام ایشان مطرح شده است چون فاسق غیر معلن محل اختلاف است) اما در زمان ادای شهادت، مسلمان و بالغ و عادل باشد، شهادت او مسموع است.
مرحوم صاحب جواهر فرمود این مطلب مقتضای عموم نصوص دال بر مسموعیت شهادت مسلمان بالغ عادل است. اطلاق پذیرش شهادت اقتضا می کند که اگر شاهدی در زمان ادای شهادت واجد شرایط باشد، شهادتش پذیرفته شود چه اینکه سابقا شهادت او مردود شده باشد یا نه.
اما در مورد شهادت عبد، دو دسته روایت داریم: مطلقات فراوان دال بر پذیرش شهادت مملوک و در مقابل روایت سکونی. روایت سکونی مقید است و علی القاعده باید اطلاقات را تقیید بزند لکن این روایت اگرچه صحیح السند است، مشکل شذوذ در این روایت وجود دارد و همچنین این روایت مخالف نظر مشهور فقهای شیعه است که شهادت مملوک ردّ نمی شود. غالبا وجود روایات کثیر از شیعه در یک مسئله، نشانگر این است که اهل سنت در آن مسئله مخالفت داشته اند. لذا در مجموع روایت سکونی حمل بر تقیه می شود.
برگرفته از درس خارج فقه جلسۀ بیستم شهریور 1403