متن روایت حسین بن ابی العلاء
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْخَاتَمِ إِذَا اغْتَسَلْتُ قَالَ حَوِّلْهُ مِنْ مَكَانِهِ وَ قَالَ فِي الْوُضُوءِ تُدِيرُهُ وَ إِنْ نَسِيتَ حَتَّى تَقُومَ فِي الصَّلَاةِ فَلَا آمُرُكَ أَنْ تُعِيدَ الصَّلَاةَ. (الکافی جلد۳ صفحه ۴۵)
تبیین روایت در مصباح الاصول
ایشان در مصباح الاصول جلد۲ صفحه ۳۶۹ در مورد این روایت می فرمایند:
فلیس الخبر المذکور راجعاً إلى الشک فی وصول الماء، فاذا شک فی وصول الماء یجب تحصیل العلم بوصوله بنزع الخاتم أو تحریکه، على ما هو مذکور فی خبر علی بن جعفر.[1]
ایشان می فرمایند: این روایت مربوط به قاعده فراغ نیست. حضرت در این روایت بین وضوء و غسل فرق می گذارند. در غسل می فرمایند حَوِّله مِن مَکانِه (انگشتر را جابجا کن) اما در وضو می فرمایند فِی الوُضُوءِ تُدیرُهُ (انگشتر را بچرخان). این امر، استحبابی است نه وجوبی و آشیخ عبدالکریم هم قبول دارند. سپس می فرمایند اگر فراموش کردی این کار استحبابی را انجام بدی، نمی خواهد دوباره اعاده کنی تا آن عمل مستحب را انجام بدهی.
اگر واجب بود، حضرت نمی فرمودند در یکی بچرخان و در دیگری جابجا کن. آن چه واجب است، رسیدن آب به پوست است و اگر امام صادق علیه السلام در مقام بیان شرط صحت بودند، شرط صحت (رسیدن آب به پوست) را بیان می کردند که فرقی بین چرخاندن یا جابجا کردن نیست و حتی بر عکس انجام دادن آن هم (چرخاندن در غسل و جابجا کردن در وضو) اشکالی ندارد. وقتی حضرت تفکیک بین وضو و غسل می کنند، معلوم می شود که حضرت در مقام بیان عمل مستحب در برخورد با انگشتر در غسل و وضو هستند در حالیکه در قاعده فراغ ما کاری با استحباب نداریم بلکه بحث صحت است.
مرادشان از خبر علی بن جعفر، طبق پاورقی مصباح الاصول این روایت است:
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الْعَمْرَكِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ عَلَيْهَا السِّوَارُ وَ الدُّمْلُجُ فِي بَعْضِ ذِرَاعِهَا لَا تَدْرِي يَجْرِي الْمَاءُ تَحْتَهُ أَمْ لَا كَيْفَ تَصْنَعُ إِذَا تَوَضَّأَتْ أَوِ اغْتَسَلَتْ قَالَ تُحَرِّكُهُ حَتَّى يَدْخُلَ الْمَاءُ تَحْتَهُ أَوْ تَنْزِعُهُ وَ عَنِ الْخَاتَمِ الضَّيِّقِ لَا يَدْرِي هَلْ يَجْرِي الْمَاءُ تَحْتَهُ إِذَا تَوَضَّأَ أَمْ لَا كَيْفَ يَصْنَعُ قَالَ إِنْ عَلِمَ أَنَّ الْمَاءَ لَا يَدْخُلُهُ فَلْيُخْرِجْهُ إِذَا تَوَضَّأَ. (الکافی جلد۳ صفحه ۴۴) ↩︎