در مبحث شهادت شریک، چهار طایفه از روایات وجود دارند. در بررسی طایفه چهارم، تنها به یک روایت دست یافتیم. ![]()
ابهام در سند روایت طایفه چهارم مبحث شهادت شریک
سند روایتِ طایفه چهارم ثابت نیست. این روایت به دلیل اینکه واحد است و بین مسند و مرسل مردد است، از موارد اشتباه حجت به غیر حجت محسوب میشود؛ چرا که در نقل مرحوم شیخ (ره) به صورت مرسل و در نقل مرحوم صدوق (ره) به صورت مسند آمده است.
بررسی وثاقت قاسم بن محمد
سند مرحوم شیخ در نقل این روایت، مشتمل بر «القاسم بن محمد» است: «الْحُسَيْنُ بْنُ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ».
قاسم بن محمد در این طبقه بین سه نفر مردد است:
- قاسم بن محمد اصفهانی (معروف به کاسام)
- قاسم بن محمد جوهری
- قاسم بن محمد قمی (معروف به کاسولا)
مرحوم اردبیلی معتقد است هر سه عنوان متحدند. ![]()
دیدگاههای متفاوت درباره اتحاد عنوان قاسم بن محمد
برخی از اهل تحقیق اتحاد هر سه عنوان را رد کردهاند و معتقدند قاسم بن محمد اصفهانی و قاسم بن محمد قمی یک نفر هستند اما اتحاد آنها با قاسم بن محمد جوهری ثابت نیست. ![]()
تضعیفات نقل شده درباره قاسم بن محمد اصفهانی
در مورد قاسم بن محمد اصفهانی برخی تضعیفات نقل شده است:
-
نجاشی اینگونه گفته است:
[!quote] عبارت نجاشی در مورد قاسم بن محمد اصفهانی
«القاسم بن محمد القمي يعرف بكاسولا لم يكن بالمرضي».
البته این تعبیر با عدم وثاقت تلازمی ندارد، بلکه ممکن است از این جهت باشد که مذهبش صحیح نبوده است. -
ابن غضائری نیز در مورد او گفته است:
[!quote] عبارت ابن غضائری در مورد قاسم بن محمد اصفهانی
«القاسم بن محمد الأصبهاني كاسولا أبو محمد. حديثه يعرف تارة و ينكر أخرى. و يجوز أن يخرج شاهدا.»
این تعبیر نیز با عدم وثاقت تلازم ندارد، بلکه به این معناست که او فقیه نبوده است.
اما در هر حال، توثیق او از این طرق قابل اثبات نیست.
اثبات وثاقت قاسم بن محمد جوهری
اما قاسم بن محمد در سند محل بحث ما به قرینه نقل حسین بن سعید و کثرت نقل او از جوهری، قاسم بن محمد جوهری است.
مرحوم شیخ در اصحاب امام کاظم (علیه السلام)، قاسم بن محمد جوهری را واقفی دانسته است. اگرچه در کلمات مثل نجاشی و شیخ توثیق نشده است، اما کثرت نقل ثقه جلیل از نظر ما نشانه وثاقت است. لذا به نظر ما قاسم بن محمد جوهری ثقه است و سند روایت مرحوم شیخ از این جهت اشکالی ندارد. ![]()