نقل قول از علامه مجلسی و آغاز استدلال
علامه مجلسی به نقل از پدرشان در کتاب بحار الأنوار، نکتهای را مطرح میفرمایند که پایه این بحث است:
[!quote] کلام مرحوم مجلسی اول
قال الوالد قدس سره أبو عمرو هو عبد الله بن سعيد الثقة.[1]
جستجو و تطبیق قرائن
سه ویژگی از «ابو عمرو کنانی» میدانیم که جستجو برای یافتن هویت وی را ممکن میسازد:
- ۱. از اصحاب امام صادق (علیه السلام)
- ۲. اهل منطقه کنانه
- ۳. کنیه «ابا عمرو»
شیخ طوسی در کتاب خود، نام بیش از سه هزار نفر از اصحاب امام صادق (علیه السلام) را ذکر کرده است و نام همه اصحاب ایشان را ذکر کرده است. با بررسی این اسامی، تنها یک نفر یافت میشود که هر سه ویژگی فوق را داراست: عبدالله بن سعید کنانی.
لذا حدس قوی میزنیم ابی عمرو کنانی همان عبدالله بن سعید کنانی است که توثیق نجاشی را نیز دارد.
معرفی «عبدالله بن سعید کنانی» بر اساس رجال نجاشی
نجاشی، «عبدالله بن سعید» را اینگونه معرفی میکند:
[!quote] عبدالله بن سعید در رجال نجاشی
عبد الله بن سعيد بن حيان بن أبجر الكناني أبو عمر الطبيب. شيخ من أصحابنا، ثقة، - و بنو أبجر بيت بالكوفة أطباء - و أخوه عبد الملك بن سعيد ثقة، عمر إلى سنة أربعين و مائتين.[2]
نکات کلیدی دربارهٔ عبدالله بن سعید
- طایفه ایشان (بنی أبجر) در کوفه پزشک بودهاند.
- ایشان فقیه نبوده، اما ثقه است.
- عمر طولانی داشته و حتی یونس بن عبدالرحمن -که در دوره امام کاظم علیه السلام به فقاهت رسیده- او را دیده است.
- ذکر نام او در مشیخه و فهرست، نشاندهنده صاحب کتاب بودن اوست. (کتاب نجاشی فهرست است نه رجال)
این کاری که ما کردیم، انضمام قرائن است. اگر شما هم با این مطالب به ظاهر حال رسیدید، فهو و إلا فلا.
چالش و پاسخ به شبهه مغایرت کنیه
اشکال یکی از طلاب: نجاشی کنیه عبدالله بن سعید را أبو عمر میداند نه أبو عمرو؛ پس اینها دو نفرند و اتحاد ثابت نمی شود.
پاسخ استاد: آقای مروی نیز به همین دلیل این تطبیق را نمیپذیرند؛ اما باید توجه داشت که استفاده از «عمر» به جای «عمرو» رایج است.
تأیید نظر استاد از طریق نقل وسائل الشیعة
مقرر: برای تأیید و تقویت نظر استاد، روایتی از کتاب وسائل الشیعة ذکر میشود که در آن کنیهٔ «ابو عمر» بدون واو آمده است:
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي عُمَرَ الْكِنَانِيِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي حَدِيثٍ أَنَّهُ قَالَ: يَا أَبَا عُمَرَ أَبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُعْبَدَ سِرّاً أَبَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَنَا وَ لَكُمْ فِي دِينِهِ إِلَّا التَّقِيَّةَ.[3]