در رابطه با پیامبر و اهل بیت (ع) چهار نوع ولایت متصور است که با روشن شدن محدوده ولایت ایشان، محدوده ولایت مطلقه فقیه نیز _ که مبتنی بر ثبوت ما ثبت للنبی من الولایه العامه للفقیه است_ مشخص خواهد شد.
این ۴ قسم عبارتند از:
۱_ولایت تکوینی
۲_ولایت اعتباری، که خود دو قسم دارد:
الف:ولایت اعتباری تکلیفی
ب: ولایت اعتباری وضعی که خود دو قسم دارد:
یک: ولایت در حکومت و اموال عامه
دو: ولایت در اموال و نفوس مردم
۱_ولایت تکوینی
معنای ولایت تکوینی، تاثیر اراده ولی در عالم وجود و عالم خارج است. روایات بسیاری در رابطه با وجود این نوع ولایت در اهل بیت (ع) _ که چه بسا برخی علماء صالح و ربانی ایشان نیز این نوع ولایت را دارا بودهاند_ وجود دارد؛ از جمله این روایات، روایتی است که ذیل آیه ۴۰ سوره مبارکه نمل وارد شدهاست که در مقابل جناب آصف بن برخیا _ که قبل از پلک زدن حضرت سلیمان، با کاری خارق العاده تخت بالقیس را برای حضرت سلیمان آورد و دارای علمی از کتاب معرفی شد_، امیر المومنین (ع) را صاحب علم الکتاب معرفی میکند. یا این که در آیاتی مشابه آیه ۴۹ سوره مبارکه آل عمران که ماجرای احیاء اموات و شفاء بیماران صعب العلاج توسط حضرت عیسی را نقل میکند، از وجود این نوع ولایت در ایشان خبر دادهاست.
۲_ولایت اعتباری تکلیفی
معنای این ولایت، وجوب اطاعت اوامر و نواهی ایشان است. در ثبوت این نوع ولایت برای اهل بیت (ع) نیز شکی وجود ندارد.
۳_ ولایت اعتباری وضعی در حکومت و اموال عامه.
ولایت وضعی در این قسم، به معنای ولایت تصرف در آنچه که متعلق به شئون حکومت و اموال عامه است میباشد. این نوع ولایت برای ایشان نیز محل اختلاف نیست و بدون شک برای ایشان ثابت است.
۴_ولایت اعتباری وضعی در اموال و نفوس مردم
از توضیح قسم گذشته مشخص میشود که ولایت در این مورد نیز، به معنای ولایت تصرف در اموال شخصی و جانهای مردم است.
مشهور با استناد به آیه “النبی اولی بالمومنین من انفسهم” و حدیث شریف غدیر قائل به ثبوت این قسم از ولایت برای اهل بیت (ع) هستند.
“برگرفته از بحث ولایت فقیه کتاب ابحاث، استاد شهیدی”