درس خارج فقه استاد قائینی حفظه الله تاریخ 22/09/1401
ادعای زوجیت زن شوهردار
اگر شخصی زوجیت زنی که همسر دارد را مدعی شده و به نزد حاکم برود، حاکم چگونه حکم خواهد کرد؟
در این مساله حضرت استاد قائینی حفظه الله به تفصیلی ملتزم اند که در کلمات دیگران موجود نیست. آن تفصیل بدین شرح است:
اگر شوهر یعنی مردی که مدّعی علیه است جزم به خلیّه بودن زن هنگام ازدواج داشته باشد، در این صورت مدعی زوجیت می تواند او را قسم بدهد. در صورتی که شوهر قسم بخورد دعوای مدعی نسبت به او فیصله می یابد، اما در همین صورت مدعی زوجیت می تواند زن را نیز قسم بدهد، اما اگر زن نکول کند زوجیت از بین نمی رود؛ چرا که زوجیت با قسم شوهر ثابت شده است. فایده قسم دادن زن این است که اگر از قسم خوردن نکول کند، در صورتی که علقۀ زوجیت به مرگ یا کفر شوهر و یا طلاق و مانند آن از بین رود، حکم به زوجیت بین زن و مدعی زوجیت می شود.
اگر شوهر به خلیّه بودن زن جازم نیست مثلا به جهت اخبار زن به خلیّه بودنش با او ازدواج کرده به جهت دلیل خاصی که در بین موجود است، مدعی زوجیت نمی تواند شوهر و زن را قسم دهد، و ادعای او تنها در صورتی مسموع است که بینه اقامه کند، همانند دعوای بر میت که به جهت دلیل خاص تنها با بینه و یمین مسموع است.
دلیل استاد بر این تفصیل چیست؟
دلیل استاد بر این تفصیل چیست؟
با سلام و احترام و تشکر از بذل توجه
چنانچه در متن ارسالی اشاره شد، این تفصیل مقتضای نصوص خاص موجود در مساله است.
این نصوص عبارتند از:
الصَّفَّارُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ يُونُسَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً فِي بَلَدٍ مِنَ الْبُلْدَانِ فَسَأَلَهَا أَ لَكِ زَوْجٌ فَقَالَتْ لَا فَتَزَوَّجَهَا ثُمَّ إِنَّ رَجُلًا أَتَاهُ فَقَالَ هِيَ امْرَأَتِي فَأَنْكَرَتِ الْمَرْأَةُ ذَلِكَ مَا يَلْزَمُ الزَّوْجَ فَقَالَ هِيَ امْرَأَتُهُ إِلَّا أَنْ يُقِيمَ الْبَيِّنَةَ. (تهذیب الاحکام، جلد ۷، صفحه ۴۶۸)
صحت سند روایت به خاطر وجود علی بن احمد واضح و روشن نیست اما همین روایت به سند دیگری از حسین بن سعید نقل شده است که سند آن صحیح است:
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ أَنَّهُ كَتَبَ إِلَيْهِ يَسْأَلُهُ عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً فِي بَلَدٍ مِنَ الْبُلْدَانِ فَسَأَلَهَا أَ لَكِ زَوْجٌ قَالَتْ لَا فَتَزَوَّجَهَا ثُمَّ إِنَّ رَجُلًا أَتَاهُ فَقَالَ هِيَ امْرَأَتِي فَأَنْكَرَتِ الْمَرْأَةُ ذَلِكَ مَا يَلْزَمُ الزَّوْجَ فَقَالَ هِيَ امْرَأَتُهُ إِلَّا أَنْ يُقِيمَ الْبَيِّنَةَ. (تهذیب الاحکام، جلد ۷، صفحه ۴۷۷)
مفاد روایت روشن است و البته به فرضی اختصاص دارد که مرد بر اساس گفته زن با او ازدواج کرده است. مطابق این روایت ادعای مدعی زوجیت در صورتی مسموع است که بینه داشته باشد و بدون بینه ادعای او مسموع نیست و حق احلاف هیچ کدام از مرد و زن را ندارد.
این نصوص تنها در فرض تکیه مرد بر اخبار زن در خلیه بودن او وارد شده و تنها به همین مقدار رفع ید از مقتضای قاعده می شود و در غیر فرضِ این نصوص یعنی جزم مرد به خلیه بودن زن از راهی غیر اخبار او به مقتضای قاعده زن قسم داده می شود.
این مساله نظیر دعوی بر میت است که طبق دلیل خاص دعوی علیه او تنها با بینه و یمین نافذ است.
و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته