وجود اختلاف نسخه در عبارت «یا مَن یُسَمَّىٰ بِالغَفُورِ الرَّحِیم»
در زیارت امام رضا (ع)، پس از زیارت حضرت، دعای معروفی وارد شده که در آن عبارت «یا مَن یُسَمَّىٰ بِالغَفُورِ الرَّحِیم» دیده میشود. درباره ضبط صحیح این عبارت، در برخی نسخهها «یُسَمَّىٰ» و در برخی دیگر «تُسَمَّىٰ» ضبط شده است. در بعضی از چاپهای دقیق کتاب مفاتیح الجنان، هر دو نسخه موردنظر قرار گرفته و دو نقطه بالا و دو نقطه پایین درج شده است.
تفاوت «تسمیه» و «استعمال» در معنای لغوی
این نکته از دیرباز در ذهن ما بوده که «تَسمیه» به معنای نامگذاری کردن است، نه صرفاً به یاد کردن یا خواندن. بر این اساس، معنای فقره مذکور ــ چه «یُسَمَّىٰ» باشد و چه «تُسَمَّىٰ» ــ چنین است:
«ای کسی که تو را به ‘غفور’ و ‘رحیم’ نامگذاری کردهاند»
نه «ای کسی که تو را به ‘غفور’ و ‘رحیم’ یاد میکنند»؛ چرا که تسمیه به مقام وضع نظر دارد و وضع با استعمال متفاوت است.
وضع: عملی آنی و استعمال: فعلی مکرر
وضع، یک عمل آنی است که در یک لحظه رخ میدهد؛ البته این واژه گاهی در مقام استعمال نیز به کار رفته است. در همین راستا، این تعبیر از دعا ــ «یا مَن یُسَمَّىٰ (یا تُسَمَّىٰ) بِالغَفُورِ الرَّحِیم» ــ به امری مکرر اشاره دارد که با مفهوم وضع سازگار نیست.
راهکار پیشنهادی: ضبط «یا مَن تَسَمَّىٰ …»
نکتهای که در این خصوص به ذهن ما خطور کرده بود و آن را در یکی از کتب دعا نیز مشاهده نمودیم، ضبط متفاوت این عبارت به صورت «یا مَن تَسَمَّىٰ …» است. در این صورت، فعل «تَسَمَّىٰ» ماضی است و با مقام وضع تناسب بیشتری دارد.
بر اساس جلسه ۲۰ آذر ۱۴۰۳