کلمات مرحوم خویی رحمه الله در معیار صدق زیاده و نقیصه مختلف است:
قول اول:
معیار صدق زیاده و نقیصه رکوع و سجود عرفی است. لذا ایشان در موسوعه ج3 ص 389فرمودهاند: «در صورتی که سجود عرفی حفظ شود ولو بر فرش یا خاک نجس سهوا سجده شود، مشمول حدیث لاتعاد است و داخل در عقد مستثنی منه است، چون اخلال به سجود و رکوع عرفی نکرده است اما اگر زیاده سجود یا رکوع عرفی کند، مبطل نماز است.»
در ادامه همین جلد نیز همین مبنا را تکرار کردند، و فرمودهاند: «زیاده رکوع و سجود عرفی مبطل نماز است.»
در بحث قیام یعنی جلد13 صفحه 183 نیز مطابق همین مبنا صحبت کردند و فرمودهاند: «المراد من السجود في عقد الاستثناء من حديث لا تعاد هو ذات السجود، أعني ما صدق عليه السجود عرفاً»
و اما این که در منهاج الصالحین فرمودهاند: «من سجد سجدتین علی مکان النجس بطلت صلاته» به این جهت است که ایشان منهاج را بعدا نوشتند که مبنایشان عوض شد ولی زمان تدریس بحث طهارت مبنای ایشان همین قول اول بود.
قول دوم:
زیاده و نقیصه رکوع شرعی مبطل است. این قول را در موسوعه جلد 14 صفحه 774 مسأله چهار بحث رکوع و همچنین در مصباح العروة اختیار کردند و فرمودهاند: «زیاده و نقیصه رکوع شرعی مبطل است ولی زیاده و نقیصه رکوع عرفی مبطل نیست.»
قول سوم:
تفصیل بین زیاده و نقیصه به این نحو که معیار نقیصه رکوع شرعی است و معیار زیاده رکوع عرفی است.
ایشان در در جلد 15 ص68 این قول را اختیار کردند و تا آخر بر این مبنا باقی ماندند. و لذا در مسأله 10 سجود نیز همین مبنا را بیان کردند.
موسوعة الامام الخویی، ج3، 389.
موسوعة الامام الخوئی، ج13، ص183.
منهاج الصالحین، ج1، ص113.