قال مسعدة و سمعت أبا عبد الله ع يقول و سئل عن الحديث الذي جاء عن النبي ص إن أفضل الجهاد كلمة عدل عند إمام جائر ما معناه؟ قال هذا على أن يأمره بعد معرفته و هو مع ذلك يقبل منه و إلا فلا.[1]
جایگاه روایت در ابواب فقهی و استدلالهای مرتبط
به نظر شما این روایت مربوط به چه بابی از ابواب فقهی است؟
از این روایت در اثبات اشتراط وجوب امر به معروف و نهی از منکر به علم و نیز اشتراط اثرگذاری استفاده شده است.
اشکال و پاسخ: آیا روایت صرفاً مربوط به باب جهاد است؟
یکی از اشکالاتی که به چنین استدلالهایی وارد شده است این است که این روایت مربوط به باب جهاد است نه امر به معروف و نهی از منکر، لذا نمیتوان شرطی که برای جهاد ثابت است را به امر به معروف و نهی از منکر تسری داد.
اما به نظر میرسد که این اشکال صحیح نباشد زیرا همانطور که شیخ کلینی این روایت را در باب امر به معروف و نهی از منکر آورده است، متفاهم از این روایت بیان خصوصیات جهاد نیست؛ بلکه روایت در صدد بیان اهمیت امر به معروف و نهی از منکر حاکمان است.
تبیین جایگاه امر به معروف حاکمان: فراتر از مفهوم سنتی جهاد
برای این منظور پیامبر صلوات الله علیه فرمودهاند این جهادی که اینقدر جایگاه بالایی دارد که دری از درهای بهشت به آن اختصاص یافته است، برترین افرادش، کلمه عدلی است که نزد امام جائری گفته شود. چنین بیانی که برای مبالغه در جایگاه امر به معروف حاکمان گفته میشود، روایت را از روایات باب جهاد قرار نمیدهد.
تمثیلی برای روشن شدن بحث: صلوات و نماز
نظیر این که شارع بگوید برترین افراد صلاة، صلوات بر محمد و آل محمد است؛ چنین گفتهای اهمیت صلوات را بیان میکند نه این که مطلبی را راجع به نماز بیان نماید.
الكافي (ط - الإسلامية)، ج۵، ص: ۶۰ ↩︎