مقدمه: طرح مسئله و اهمیت آن
مطابق با فرمایشات صاحب عروه، اگر سگ و خوک با هم یا با حیوان دیگری نزدیکی کنند و حیوانی از آنها متولد شود، احکام فقهی خاصی مطرح میشود. این بحث با توجه به پیشرفتهای امروزی در زمینه تلقیح مصنوعی و ژنتیک، که بدون نیاز به نزدیکی فیزیکی است، نیز اهمیت پیدا میکند.
[!note] نکته
لازم به ذکر است که در این مسئله خاص، آیه یا روایت مستقیمی وجود ندارد. روایاتی در مورد قاطر موجود است، اما درباره سگ و خوک روایتی وجود ندارد.
بررسی حالات مختلف در مسئله
چند حالت اصلی در این بحث وجود دارد:
- حالت اول: حیوانی که از نزدیکی سگ و خوک با یکدیگر متولد میشود.
- حالت دوم: حیوانی که از نزدیکی سگ یا خوک با حیوانی دیگر متولد میشود.
در هر یک از حالات، هر یک از حیوانات (سگ یا خوک و حیوان دیگر) میتوانند نر یا ماده باشند.
مفاد روایات در مورد نجاست سگ و خوک
روایاتی که در دست داریم، دال بر نجاست سگ و خوک است. بنابراین، اگر حیوانی که متولد میشود از نظر عرف، عنوان «سگ» یا «خوک» بر آن صدق کند، ادله نجاست شامل حال آن میشود و احکام مربوطه مانند تعفیر نیز بر آن جاری است. اما اگر عرفاً عنوان هیچکدام از سگ و خوک بر آن صدق نکند، تطبیق ادله لفظیه با عرف است. لذا در این صورت، ادله نجاست شامل آن نمیشود و طبیعتاً قاعده طهارت جاری خواهد شد.
در این بیان، ما برای عنوانهای مأخوذ در روایات، موضوعیت قائل شدیم و تطبیق آن را به عرف سپردیم.
سوال از امکان مشیر بودن عناوین «سگ و خوک» در روایات
إن قُلت: آیا عنوان سگ و خوک در روایات مذکور، صرفاً مشیر و طریقی به یک حقیقت نبودهاند تا حکم برای آن حقیقت باشد؟
پاسخ: زمانی که ما موضوعیت را به لسان دلیل و تطبیق را به عرف میدهیم، به محض اینکه عرف آن عنوان را ندید، حکم نیز از بین میرود. اما اگر حکم بر روی «ذو الطریق» برود، ممکن است عنوان ظاهر نشود اما حکم همچنان باقی بماند.
محدودیتهای استنباط ملاک در غیاب نص
در تأسیسات -که نزد عرف آن ملاک و مطلب نیست بلکه شارع آن را آورده-، اگر شارع ملاک آن را بیان کند، ما نیز از همان ملاک پیروی میکنیم. اما اگر شارع ملاک را بیان نکرد، ما علم غیب نداریم و حتی اگر حدس بزنیم که ملاک و ذوالطریق چیز دیگری بوده، آن حدس صرفاً به عنوان حکمت تلقی میشود و حکم تابع آن نخواهد بود. به عنوان مثال، حرمت گوشت خوک از تأسیسات شارع است و ما دلیل آن را نمیدانیم. اگر حدسی در این باره بزنیم، نمیتوانیم بگوییم این حکم صرفاً طریقی به آن حقیقت است، بلکه آن حدس صرفاً به عنوان حکمت خواهد بود.
در مسئله مورد بحث نیز شارع حکم به نجاست سگ و خوک کرده است. ما حقیقت و ملاکی که شارع بر اساس آن حکم به نجاست کرده را نمیدانیم. بنابراین، نمیتوانیم بگوییم عنوان «کلب» یا «خنزیر»، طریقی برای آن حقیقت هستند تا نتیجه بگیریم چون آن حقیقت در این حیوان متولد شده وجود دارد، نجاست هم هست. در نتیجه، ما تنها با همان اسم و عنوان با تطبیق عرفی روبرو هستیم. هرجا که عرفاً عنوان «کلب» یا «خنزیر» بر حیوانی صدق کرد، حکم نجاست هم میآید؛ چه آن ذو الطریق که ما حدس میزنیم در آن باشد و چه نباشد.
بر اساس جلسه ۱۱۴، تفریعات بر عروه - متولد از سگ و خوک، ۲۸ اردیبهشت ۰۴ (121.6 کیلوبایت)