احتیاط در عمل به قطع طریقی تام الانکشاف

AliAmeni
Sun, 11 Jan 2026 14:00:35 +0000
اصول استاد حسینی نسب

مختار ما همان مختار مرحوم اصفهانی و تقسیم قطع به چهار قسم است. ابتدا به طریقی و موضوعی تقسیم می‌شود و بعد هر یک، به دو قسم دیگر تقسیم می‌شود. اقسام عبارت‌اند از:

1. قطع طریقی تام الانکشاف

2. قطع طریقی مطلق الانکشاف

3. قطع موضوعی جزء الموضوع

4. قطع موضوعی تمام الموضوع

قطع طریقی تام الانکشاف

هدف: احتیاط و وصول به واقع

در این نوع، جایگزینی وجود ندارد؛ بلکه احتیاط و وصول إلی الواقع هدف است و پذیرش قطع در این موارد، نوعی تخفیف از جانب شارع محسوب می‌شود؛ زیرا در این موارد، شارع واقع را می‌خواهد و چون در قطع احتمال جهل مرکب وجود دارد، افضلیت با احتیاط است.

اغراض اهم شارع در تام الانکشاف

تام الانکشاف شامل اغراض اهم شارع می‌شود:

1. حفظ جان امام.

2. حفظ دین.

3. حفظ نظام‌های مؤمنین.

این موارد اگر رعایت نشوند، بخش عمده شریعت از طهارت تا دیات از هم می‌پاشد. حفظ دین و حفظ جان امام مورد اتفاق همه است، اما حفظ نظام اختلافی است؛ اما علی الأقوی، از همین نوع است؛ زیرا اگر نظام‌های مؤمنین از هم بپاشد، بسیاری از احکام زیر سؤال می‌رود و شارع به هیچ وجه راضی به از بین رفتن معظم احکام نیست. لذا واقع مهم است، نه تعذیر و تنجیز.

جایگاه قطع در این مقام

حتی قطع نیز در این موارد، جانشین است؛ زیرا در قطع، قاطع احتمال خلاف نمی‌دهد، اما فی‌نفسه ممکن است نتیجه درست حاصل نشود، برخلاف احتیاط که یعنی شخص به گونه‌ای عمل کند که امکان ندارد خلاف واقع اتفاق بیفتد.

بر اساس جلسه ۶۰
۳۰ آذر ۱۴۰۴