علیت تحلیلی در قطع اصولی: چرا ذاتی بودن نیاز به اثبات دارد؟

AliAmeni
Wed, 10 Dec 2025 23:40:09 +0000
اصول استاد حسینی نسب

ذاتی بودن وجوب متابعت: شیخ انصاری معتقد است وجوب متابعت از قطع، ذاتی (لاینفک) است، یعنی هرگاه قطع حاصل شود، وجوب عمل به آن نیز همراهش می‌آید. این ذاتی از نوع باب برهان (برهانی) است، نه بدیهی محض، و نیاز به اثبات دارد. ذاتی باب برهان سه علامت دارد (علاوه بر عرض لازم) و نشان‌دهنده آن است که محمول (وجوب متابعت) جزء یا لازمه موضوع (قطع) است.

تمایز علیت تحلیلی و خارجی: استاد با ارجاع به فلسفه توضیح می‌دهد که ذاتی بودن نیاز به علت خارجی ندارد (مانند ایجاد مشمشه که همزمان با ایجاد، مشمشه بودن را شامل می‌شود)، اما اثبات آن نیازمند تحلیل است (علیت تحلیلی). مثلاً در “أربعة زوج”، با تعریف أربعة (دو به اضافه دو) و زوج (قابل تقسیم بر دو)، زوجیت لاینفک اثبات می‌شود، بدون نیاز به علت خارجی، اما این تحلیل ضروری است.

نقش طریقیت: شیخ انصاری طریقیت (عدم احتمال خلاف توسط قاطع) را علت وجوب متابعت قرار داده، اما استاد تأکید می‌کند که این مدعا نیاز به اثبات دارد. طریقیت ثابت نمی‌کند که وجوب متابعت جزء یا لازمه قطع باشد؛ بلکه وجوب عمل و حجت بودن قطع، امری جداگانه است که باید اثبات شود.

بنابراین حتی ذاتی‌های برهانی بدیهی نیستند و نیاز به تحلیل و اثبات دارند، و شیخ انصاری باید ثابت کند چگونه طریقیت، لازمه وجوب متابعت را ایجاد می‌کند.

بر اساس ۲۱ آبان ماه ۱۴۰۴