# معنای اصطلاحی «علم اجمالی» در علوم مختلف

**URL:** https://mobahasah.ir/t/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%C2%AB%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81/5525
**Category:** اصول استاد عابدی
**Created:** [فوریه 9، 2025، 5:00ق.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%C2%AB%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81/5525 "2025-02-09T05:00:00Z")
**Posts on this page:** 1
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

### Author: ![user737](https://mobahasah.ir/user_avatar/mobahasah.ir/user737/32/67_2.png) [@user737](https://mobahasah.ir/u/user737)
#### Post date: [فوریه 9، 2025، 5:00ق.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%C2%AB%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81/5525/1 "2025-02-09T05:00:00Z")

</div>

بسم الله الرحمن الرحیم

## مقدمه: کاربردهای مختلف اصطلاح «علم اجمالی»

اصطلاح **علم اجمالی** در چند مورد به کار می‌رود:

## کاربردهای غیر محل بحث اصطلاح «علم اجمالی»

### 1. علم به عنوان نه علم به ذات

۱- مقصود از **علم اجمالی** آن است که علم به عنوان داشته باشد نه علم به ذات. این مورد محل بحث نیست.

### 2. علم اجمالی در بحث تبادر

۲- در بحث **تبادر** ، **علم اجمالی** به کار می‌رود. **تبادر** ، علامت حقیقت است. اگر کسی علم به وضع ندارد، **تبادر** هم ندارد و اگر علم به وضع دارد، **تبادر** هم نمی‌خواهد. در جواب این اشکال گفته شده است معنای کلمه پیش کسی که **علم اجمالی** دارد، چه چیزی **تبادر** می‌کند. این مورد محل بحث نیست.

هیچ یک از این دو مورد محل بحث نیست.

### 3. علم اجمالی در حکمت متعالیه و عرفان نظری

۳- در **حکمت متعالیه** و در **عرفان نظری** ، اصطلاح **علم اجمالی** فراوان به کار می‌رود. مثلاً علم خدای متعال را در عرفان، **علم اجمالی در عین کشف تفصیلی** است. این مورد محل بحث نیست.

## 🎯 محل بحث: جایی که هم یقین دارد و هم شک

محل بحث جایی است که **هم یقین دارد و هم شک**.

## 💡 احتمالات در معنای «علم اجمالی» (محل بحث)

### 1. علم به امر مردد (دیدگاه مرحوم آخوند)

۱- از عبارت **آخوند** استفاده می‌شود که علم مساوی با کشف است اما متعلق علم **امر مردد** است. انسان یقین به وجوب دارد اما متعلق وجوب را نمی‌داند.

#### ❓ اشکال: عدم وجود خارجی امر مردد

اگر اشکال شود **آخوند** در **کفایه** مکرر می‌فرماید: **امر مردد وجود خارجی ندارد** ، چون وجود مساوق با تشخص و تعین است؛ پس چگونه علم به امر مردد تعلق یافته است؟

#### ✅ پاسخ: تعلق علم به امر عدمی

پاسخ این است که: اولاً علم از صفات ذات الاضافه است و معلوم می‌خواهد و مثل حیات نیست که متعلق نخواهد. متعلق **علم اجمالی**  **امر مردد** است. مراد این است که گاهی **امر معدوم** ، متعلق علم واقع می‌شود مانند: **شریک الباری ممتنع**. در بحث وقف می‌گویند: ممکن کسی یک چیز را بر بطون بعدی وقف کند. این وقف بر **معدوم** است، چگونه وقف بر **امر عدمی** تعلق گرفته است. یا در بحث ملکیت انگور سال آینده ای که می‌فروشند، هم همین بحث وجود دارد. به عبارت دیگر **امر مردد** ، **عدمی** است ولی علم به **امر عدمی** تعلق می‌گیرد چون از اعتباریات است و اشکالی ندارد که **امر عدمی** متعلق امر وجودی قرار بگیرد.

### 2. مشاهده عن بعد (دیدگاه علامه طباطبایی)

۲- **علامه طباطبایی** در **بدایه الحکمه** و **نهایه الحکمه** فرموده است: گاهی انسان چیزی از دور می‌بیند، این **مشاهده عن بُعد** است. بیننده علم دارد که شیء است و جان دارد و درعین حال مردد بین انسان و حیوان است. **مشاهده عن بعد** ، **علم اجمالی** است.

### 3. علم تفصیلی به جامع

۳- نظر دیگر این است که علم یعنی وضوح و انکشاف یا علم یعنی صورت ذهنی. علم گاهی به فرد تعلق می‌گیرد و گاهی به **امر جامع**. **امر جامع** قابل انطباق بر چند فرد است. **جامع** به دو قسم **جامع ماهوی** و **جامع اعتباری** تقسیم می‌شود. مثلاً انسان بودن **جامع ماهوی** بین زید و عمرو است. **جامع اعتباری** یعنی دو چیز قدر مشترک ندارند ولی برای آن دو، قدر مشترک فرض می‌کنیم. **علم اجمالی** یعنی **علم تفصیلی به جامع**. علت آنکه **علم اجمالی** را در مقابل **علم تفصیلی** قرار می‌دهند، این است که: **علم تفصیلی** به فرد و خصوصیات فرد تعلق گرفته است ولی **علم اجمالی** به قدر مشترک و **جامع** تعلق گرفته است.

## ✅ نتیجه‌گیری: معنای مختار «علم اجمالی»

نتیجه این شد که **علم اجمالی** یعنی: **انکشاف و علم تفصیلی به امر جامع**.

_📚 اصول استاد عابدی - جلسه ۴۳ (۴۰۳/۱۰/۳)_