# مشروعیت تقویم هجری شمسی | نقد مبنای علامه طهرانی

**URL:** https://mobahasah.ir/t/%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%AC%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/6151
**Category:** تا اجتهاد
**Created:** [دسامبر 26، 2025، 3:46ب.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%AC%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/6151 "2025-12-26T15:46:18Z")
**Posts on this page:** 1
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

### Author: ![user582](https://mobahasah.ir/letter_avatar_proxy/v4/letter/u/ea5d25/32.png) [@user582](https://mobahasah.ir/u/user582)
#### Post date: [دسامبر 26، 2025، 3:46ب.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%AC%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/6151/1 "2025-12-26T15:46:18Z")

</div>

## ⚖ طرح مسئله و تحریر محل نزاع

مشروعیت تقویم هجری قمری از ضروریات فقهی است. محل بحث در مشروعیت یا عدم مشروعیتِ اعتبار **تقویم هجری شمسی** در عرض تقویم قمری است. در این مقام، نظریه‌ای وجود دارد که تقویم شمسی را اساساً فاقد موازین شرعی دانسته و بر «حرمت» و «عدم مشروعیت» آن از جهات عدیده اصرار می‌ورزد.

* * *

## 🚫 بخش اول: عناوین حرام منطبق بر تقویم شمسی (تقریب نظریه ضدمشروعیت)

قائلین به عدم مشروعیت (به‌ویژه علامه طهرانی)، اعتبار تقویم شمسی را تحت چهار عنوانِ محرّم تحلیل می‌کنند:

1. **نسیء:** بر اساس آیه ۳۷ سوره توبه:

> «إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيَادَةٌ فِي الْكُفْرِ»  
> نسیء به معنای تأخیر و جابجایی مناسک از اوقات مقرر شرعی است. تقریب استدلال چنین است که تثبیتِ مناسبت‌ها و سالگردهای دینی بر مدار سال شمسی، نوعی نسیء و تلاعب در مواقیت محسوب شده که مصداق زیاده در کفر است.

2. **بدعت:** تقویم اسلام منحصر در هجری قمری است ازین رو تقویم هجری شمسی بدعت است.
3. **تفرقه بین‌المسلمین:** تقویم قمری به عنوان محور اتحاد امت اسلامی در شعائر (حج، صوم و…) شناخته می‌شود. اعتباربخشی به تقویم شمسی ملازم با انشقاق در وحدتِ رویه مسلمانان و تشعب در هویت جمعی آنان است.
4. **انزوای دین (سکولاریسم):** ترویج تاریخ شمسی منجر به هضمِ تاریخ قمری در امور فردی و خروج آن از ساحتِ نظاماتِ عمومی و سیاسی می‌گردد. این امر از منظر کبروی، مصداقِ **«غرب‌گرایی»** و تفکیک میان ساحت‌های سیاسی و دینیِ زندگی اجتماعی است.

* * *

## 📖 بخش دوم: استدلال به انحصار بر اساس نصوص کتاب

مستنداتِ نقلی که بر انحصارِ توقیت در هلال (ماه قمری) دلالت دارند، عبارتند از:

- **بقره، ۱۸۹:**

> «يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقيتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِّ»  
> ظهور آیه در این است که **«اهله»** (ماه قمری) یگانه معیارِ زمان‌سنجی برای عموم مردم و مناسک حج است.

- **توبه، ۳۶:**

> «إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً في‏ كِتابِ اللَّهِ… مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ»  
> این آیه عدد ماه‌ها را در تکوین و تشریع بر مدار ماه‌هایی می‌داند که واجد **«اربعة حرم»** هستند (که مختص قمری است).

- **یونس، ۵:**

> «هُوَ الَّذي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَ الْقَمَرَ نُوراً وَ قَدَّرَهُ مَنازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنينَ وَ الْحِسابَ»  
> تقدیرِ منازل برای قمر، غایتِ تعلمِ حساب و عدد سنین معرفی شده است.

* * *

## ☀ بخش سوم: ادله مؤید جواز تقویم شمسی

در مقابل، برخی آیات بر حجیتِ هر دو جرمِ سماوی (شمس و قمر) در امرِ حسابِ سال و زمان دلالت دارند:

- **اسراء، ۱۲:**

> «…وَ جَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ وَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنينَ وَ الْحِسابَ»  
> که تعلم حساب را غایتِ جعلِ لیل و نهار (حرکت زمین و شمس) قرار داده است.

- **انعام، ۹۶:**

> «فالِقُ الْإِصْباحِ وَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ حُسْباناً»  
> که هر دو را مایه حساب و نظم زمان معرفی می‌کند.

* * *

## 🔄 بخش چهارم: تعارض ادله و حکومتِ قاعده ثانویه

در مقامِ جمع‌بندی یا تضاربِ ادله، مسئله **«حرمتِ تنفیر از دین»** مطرح می‌شود. اگر اصرار بر حذف تقویم شمسی و بازگشتِ انحصاری به قمری در نظاماتِ فعلیِ اجتماعی، منجر به گریز و تنفر عمومی از شریعت گردد، قاعده‌ی ثانویه **«حرمت تنفیر»** بر ادله‌ی اولیه‌یِ دال به حرمتِ تقویم شمسی، مقدم می‌شود.

* * *

📚 برگرفته از دو فصلنامه علمی پژوهشی تا اجتهاد، [مقاله نقدی بر نظریه علامه طهرانی مبنی بر حرمت تقویم شمسی](https://taejtehad.mfeb.ir/article_246543.html) سال پنجم، ش ۹، بهار و تابستان ۱۴۰۰.