# راهنمای جامع نگارش مقاله علمی

**URL:** https://mobahasah.ir/t/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C/865
**Category:** نکات و ترفندهای پژوهش
**Created:** [ژانویه 15، 2017، 2:02ب.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C/865 "2017-01-15T14:02:12Z")
**Posts on this page:** 1
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

### Author: ![83068](https://mobahasah.ir/letter_avatar_proxy/v4/letter/8/b5a626/32.png) [@83068](https://mobahasah.ir/u/83068)
#### Post date: [ژانویه 15، 2017، 2:02ب.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C/865/1 "2017-01-15T14:02:12Z")

</div>

**مقاله علمی** به مثابه یک سند علمی معتبر و معیار ارزیابی توان علمی نویسنده، از اساسی‌ترین روش‌های انتقال اطلاعات و یافته‌های پژوهشی است. تدوین یک مقاله علمی نیازمند رعایت مراحل و اصول مشخصی است که در ادامه به تفصیل به آن‌ها می‌پردازیم.

* * *

## مراحل پژوهش علمی

فرآیند پژوهش علمی معمولاً سه مرحله اصلی دارد:

1. **مسئله‌یابی و طرح تحقیق:** در این مرحله، پژوهشگر به شناسایی یک مسئله یا شکاف علمی می‌پردازد و نقشه‌ای دقیق برای حل آن ترسیم می‌کند که به آن **طرح پژوهش** گفته می‌شود.
2. **اجرای تحقیق:** این مرحله شامل **گردآوری اطلاعات** ، **ارزیابی و پردازش** داده‌ها و در نهایت **نتیجه‌گیری** از آن‌هاست.
3. **تدوین گزارش:** در پایان، نتایج پژوهش در قالب‌های مختلفی مانند **کتاب، پایان‌نامه، یا مقاله علمی** تدوین و منتشر می‌شود.

* * *

## اجزاء اصلی یک مقاله علمی

یک مقاله علمی استاندارد از اجزاء مشخصی تشکیل شده است که هر یک وظیفه و اهمیت خاص خود را دارند:

1. **عنوان مقاله و نام مؤلف یا مؤلفان**
2. **چکیده**
3. **کلید واژه**
4. **مقدمه**
5. **بدنه یا متن**
6. **نتیجه**
7. **منابع و مأخذ**

در ادامه، توضیح تفصیلی هر یک از این اجزاء ارائه می‌شود:

* * *

### ۱. عنوان مقاله

**پختگی عنوان** ، نشان‌دهنده‌ی توان علمی نویسنده است. عنوان نامناسب می‌تواند ارزش مقاله را به شدت کاهش دهد.

- **ویژگی‌ها:**
  - باید ناظر به **مسئله تحقیق و پرسش اصلی** باشد.
  - **پوشش‌دهنده‌ی واژگان کلیدی** باشد.
  - **گویا و رسا** باشد.
  - **مختصر** باشد؛ بهترین حالت **بین سه تا هشت کلمه** است.
  - نباید **اعم یا اخص از محتوای مقاله** باشد یا از روی تعصب انتخاب شود.
  - باید **علمی و به دور از صنایع ادبی و ابهام** باشد. از عناوین کلیشه‌ای پرهیز شود.

- **زمان انتخاب:** انتخاب عنوان می‌تواند در ابتدا یا پس از تکمیل مقاله انجام شود و در صورت نیاز، می‌توان آن را در انتها تغییر داد.

* * *

### ۲. چکیده مقاله

تهیه چکیده، یک کار فنی و هنرمندانه است که خلاصه‌ای جامع از محتوای پژوهش را ارائه می‌دهد. چکیده، **آیینه پژوهش** است و مخاطب را به خواندن مقاله ترغیب می‌کند.

- **محتوا:**
  - هدف‌ها، پرسش‌ها، روش‌ها، و یافته‌های پژوهش را به اختصار در بر می‌گیرد.
  - عصاره مقاله را با استفاده از کلمات متن و در **۱۵۰ تا ۲۰۰ کلمه** بیان می‌کند.
  - شامل بیان مسئله، دلایل نگارش، مشکل مورد بررسی، نظرات مختلف، ادله و شواهد، و نتایج علمی است.

- **سبک نگارش:**
  - باید از **زبان خود پژوهشگر** (نه نقل‌قول) و به صورت **فعل ماضی** آورده شود.
  - بهتر است کلمات کلیدی نیز در آن گنجانده شود.
  - چکیده **جدا از فهرست یا مقدمه** است و نباید در آن به منابع و مآخذ ارجاع شود.
  - از بیان خطابی، مثال و توضیح مفاهیم پرهیز شود.

- **زمان تهیه:** چکیده، بخشی جامع و مستقل از اصل گزارش است و **نباید پیش از گزارش پژوهش تهیه شود.**
- **آسیب‌های چکیده‌نویسی:**
  1. **تبدیل چکیده به فهرست:** نباید مروری بر مباحث اثر تحقیقی باشد.
  2. **تبدیل چکیده به طرح مسئله:** نباید به شرح و تفصیل زیاد مسئله و ضرورت آن بپردازد. بیان اجمالی مسئله بلامانع است اما نه به عنوان بخش عمده چکیده.
  3. **ارجاع به مآخذ:** معرفی منابع و مآخذ در چکیده نادرست است.
  4. **بیان خطابی:** ادبیات چکیده باید علمی و به دور از شعارگونه و عبارت‌پردازی خطابی باشد.

- **نکته مهم:** دقت و تأمل کافی در تهیه چکیده، نمایانگر کیفیت کار اصلی و امکان معرفی درست اثر در مراکز علمی ـ پژوهشی است.

* * *

### ۳. کلید واژه

**کلیدواژه‌ها** ، کلماتی هستند که از متن و مرتبط با موضوع اصلی مقاله برآمده‌اند و خواننده با مطالعه آن‌ها به محتوای اصلی پژوهش پی می‌برد.

- **نقش:** در حکم موضوعات جزئی مقاله هستند و اندکی پس از چکیده می‌آیند.
- **فایده:** به خواننده کمک می‌کنند تا پس از چکیده، مفاهیم و موضوعات مورد توجه در مقاله را دریابد.
- **اهمیت:** نقش **نمایه** در مقاله و **فهرست** در کتاب‌ها و پایان‌نامه‌ها را دارند.
- **تعداد:** میانگین واژه‌های کلیدی یک مقاله **پنج تا هفت کلمه** است.
- **انتخاب صحیح:** به **نمایه‌سازی استاندارد** مقاله در پایگاه‌های الکترونیکی و تسهیل دسترسی مخاطبان کمک می‌کند. کلیدواژه‌های اصلی باید با عنوان، مسئله تحقیق، و سرفصل‌ها تناسب داشته باشند.

* * *

## ۴. مقدمه

**مقدمه** یکی از بخش‌های مهم مقاله علمی است که به منزله روزنه‌ای برای ورود خواننده به دنیای مقاله و در حکم **نقشه راه** است.

- **وظایف اصلی:**
  - روشن ساختن موضوع.
  - مشخص نمودن هدف.
  - ارائه طرح و نقشه مطالب برای خواننده.

- **اهمیت:** داوران و ارزیابان معمولاً برای شناخت قوت علمی مقاله، تنها به مقدمه و نتیجه آن توجه می‌کنند.
- **هدف اصلی:** پاسخ به پرسش‌هایی نظیر: این تحقیق چه اهمیتی دارد؟ چه کسانی از آن بهره‌مند می‌شوند؟ چه نیازی به حل این مسئله داریم؟ چه انگیزه‌ای باعث نگارش مقاله شد؟
- **محتوا:** مسئله تحقیق، ضرورت انجام آن، و اهداف بنیادی و کاربردی به صورت مختصر بیان می‌شود. از ذکر جزئیات پرهیز گردد.
- **ویژگی‌های مقدمه خوب:** شامل توضیح درباره پیشینه تحقیق، ضرورت‌ها، روش، ساختار، منطق حاکم بر فصول، و اینکه چرا این تحقیق ادامه منطقی گزارش‌های پیشین است.
- **حجم:** نباید مفصل و طولانی باشد؛ بهتر است حداکثر دو صفحه یا **یک ششم کل مقاله** باشد.
- **سیر نگارش:** از مطالب عام به خاص است؛ از جنبه‌های کلی شروع شده و به بخش‌های تخصصی‌تر می‌پردازد.
- **پرسش‌ها:** پژوهشگر باید پرسش‌های پژوهش خود را به صورت استفهامی بیان کرده و به تعریف متغیرهای تحقیق به صورت عملیاتی بپردازد.

* * *

## ۵. بدنه یا متن مقاله

**بدنه** ، قسمت اصلی و متن مقاله است که در آن به سؤالات تحقیق به طور تفصیلی پاسخ داده می‌شود.

- **زمان نگارش:** تا زمانی که محقق مسئله خود را حل نکرده یا به آن نزدیک نشده، نباید اقدام به نگارش کند.
- **محتوا:** عبارات باید **مستند به منابع معتبر** و **مستدل به برهان** باشند. از آوردن عباراتی که در درستی آن‌ها شک است، پرهیز شود.
- **ساختار داخلی:** تعیین محورهای داخلی، ارتباط و انسجام منطقی بین قسمت‌های مختلف را تقویت می‌کند. می‌توان از سؤالات فرعی برای تعیین عناوین داخلی کمک گرفت.
- **حجم:** به نوع مجله و سفارش‌دهنده آن بستگی دارد، اما بهترین مقاله، نوشتاری است که با کمترین کلمات، بیشترین محتوای علمی را تولید و به حل مسئله‌ای بینجامد.
- **سبک نگارش:**
  - جمله‌های **ساده، گویا، و صحیح** از ضروریات یک متن علمی است.
  - چینش صحیح جملات و ترکیب درست آن‌ها اهمیت دارد.
  - گام نخست، نگارش **پاراگراف‌های استاندارد** است.

#### پاراگراف‌نویسی استاندارد:

- بخش کوتاهی از یک متن است که درباره یک موضوع جزئی سخن می‌گوید.
- هر پاراگراف با **یک جمله اصلی** شروع می‌شود که ایده اصلی پاراگراف را در بر دارد.
- جملات توضیحی باید **ادامه منطقی جمله قبل** باشند.
- هر پاراگراف باید از **استقلال نسبی** برخوردار باشد.
- شمار کلمات هر پاراگراف **زیر ۱۵۰ کلمه** است.
- نباید طولانی و ملال‌آور باشد.
- در ابتدای هر بند از حروف ربط مانند «واو» یا «که» که نشان می‌دهد بند مستقلی نیست، **استفاده نمی‌شود.**

#### استناد و تحلیل:

- هر مقاله باید با مجموعه‌ای از **آثار مرتبط** با موضوع خود در ارتباط باشد.
- **نقل‌قول مستقیم یا غیرمستقیم** (بازنویسی، تلخیص) برای برقراری ترابط علمی استفاده شود.
- از **منابع معتبر و دست اول** استفاده شود.
- **ارجاعات نباید بیش از حد باشد** تا تحلیل نگارنده کم‌رنگ نشود.
- اشاره به **نظریات رقیب** ، نقد مستند و مستدل آن‌ها، و بیان نظریه برگزیده و دفاع از آن، از مباحث اصلی بدنه است.
- از هرگونه **بحث مفصل در تحلیل پیش‌فرض‌ها، مبانی و مباحث مقدماتی پرهیز** شود. مطالب فرعی در **پاورقی** ذکر شوند.
- در ارزیابی مقالات، معمولاً به **اعتبار علمی منابع، کفایت ادله، و صحت نتایج** توجه می‌شود.

* * *

### ۶. نتیجه

در این قسمت، توصیف مختصر و مفیدی از آنچه به دست آمده، ارائه می‌شود.

- **محتوا:**
  - باید مشخص شود که مقاله چه کمکی به روشن شدن مسئله کرده است.
  - **دستاوردها و حاصل پژوهش** ، بدون بیان ادله و شواهد، بیان می‌شود.
  - نتیجه برخلاف چکیده، متضمن تعریف و بیان مسئله، ضرورت تحقیق، ذکر ادله، و دیدگاه‌های رقیب نیست.
  - نشان می‌دهد که مقاله چه **نوآوری‌هایی** داشته و چه مشکلی را حل نموده است.

- **ترتیب بیان:** متداول است که ابتدا **مهم‌ترین یافته‌ها** و سپس یافته‌های کم‌اهمیت‌تر ارائه شوند.
- **اعتبار:** نتیجه مقاله، **گزارش نتایج تحقیق بدون ذکر استدلال، استناد و ارجاع** است.
- **پرهیز از ادعا:** از هر گونه عبارت‌پردازی و **ادعای به اثبات نرسیده** باید شدیداً خودداری نمود.
- **تناسب:** نتایج معمولاً مبتنی بر ترتیب منطقی پرسش‌ها یا فرضیه‌ها و نیز وابسته به تأیید یا رد فرضیه‌هاست. ترتیب بیان نتایج نیز بر حسب ترتیب تنظیم سؤال‌ها و فرضیه‌ها است.

* * *

### ۷. منابع و مأخذ

**اعتبار علمی مقاله** به مستند و مستدل بودن آن است. ارائه فهرست کاملی از مراجع مقاله با رعایت **اصل امانت‌داری و اخلاق پژوهشی** مورد انتظار است.

- **سبک‌های استناددهی:** متنوع است. معمولاً «راهنمای نویسندگان» در مجله یا جشنواره علمی تعیین‌کننده شیوه ارجاعات است.
- **شیوه‌های عمده استناد:**
  - **ارجاع در پایان مقاله**
  - **ارجاع در پاورقی**
  - **ارجاع در متن** (به علت سهولت، سرعت، ایجاد تمرکز ذهنی برای خواننده و رواج جهانی، بر دو شیوه قبلی برتری دارد.)

- **شیوه ارجاع در متن:** نام صاحب اثر، تاریخ انتشار، و شماره جلد و صفحه آورده می‌شود. مثال: (مطهری، ۱۳۸۲، ج ۳، ص ۱۵۰). نام اثر نمی‌آید.
- **مشخصات کتاب‌شناختی (کتاب‌نامه) در پایان مقاله:** فهرستی از منابع و مآخذی که در متن به آن‌ها استناد شده است، به ترتیب حروف الفبای نام خانوادگی می‌آید. تنها منابعی که در متن استفاده شده‌اند، ذکر می‌شوند.
  - **اطلاعات ضروری:** ۱- نام خانوادگی و نام مؤلف/مؤلفان ۲- تاریخ انتشار اثر ۳- عنوان اثر ۴- نام شهر ۵- نام ناشر (در صورت تجدید چاپ، شماره چاپ نیز می‌آید).
  - **جداسازی:** اطلاعات با نقطه و اجزای مختلف هر یک با ویرگول (،) جدا می‌شوند.

#### شیوه‌های ارجاع‌دهی در منابع:

- **تک مؤلف:** جوادی، آملی، عبدالله (۱۳۷۲). هدایت در قرآن (چاپ سوم). تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
- **دو مؤلف یا بیشتر:** سرمد، زهره؛ بازرگان، عباس؛ حجازی، زهره (۱۳۷۹). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری (چاپ سوم). تهران: نشر آگاه.
- **بیش از سه مؤلف:** نام خانوادگی اولین مؤلف و «و همکاران» یا «و دیگران» سپس سال انتشار و شماره صفحه (نوربخش و دیگران، ۱۳۶۶، ص ۷۵).
- **اثر دارای مترجم:** صدرالدین شیرازی، محمد (۱۳۷۵). شواهد الربوبیه، ترجمه جواد مصلح. چاپ دوم. تهران: انتشارات سروش.
- **آثار با عنوان سازمان‌ها و نهادها:** مرکز اسناد و مدارک علمی. وزارت آموزش و پرورش (۱۳۶۲). واژه‌نامه فارسی – انگلیسی. تهران: نشر مؤلف.
- **آثار با ویراستار/گردآورنده/مجموعه مقالات:** شفیع‌آبادی، عبدالله (گردآورنده) (۱۳۷۴). مجموعه مقالات جنگ روانی. تهران: انتشارات سمت.

#### **شیوه ارجاع در متن (تکمیلی):**

- **نام مؤلف:** بدون القاب (آقا، خانم، استاد، دکتر، پروفسور، حجت‌الاسلام، آیت‌الله) مگر اینکه لقب جزو نام باشد (مانند خواجه نصیرالدین طوسی، آخوند خراسانی، امام خمینی، علامه طباطبایی).
- **اثر با یک مؤلف:** (ابطحی، ۱۳۸۲، ص ۲۷).
- **اثر با بیش از یک مؤلف:** (سرمد، بازرگان، حجازی، ۱۳۷۹، ص ۵۰).
- **اثر با نام سازمان‌ها و نهادها:** (فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی، ۱۳۸۲، ص ۳۴).
- **دو یا چند اثر یک مؤلف:** به ترتیب تاریخ نشر (والاس، ۱۹۸۰، ص ۱۵؛ ۱۹۸۸، ص ۲۷؛ ۱۹۹۰، ص ۵). اگر در یک سال منتشر شده باشد با حروف الفبا (احمدی، ۱۳۶۵ الف، ص ۲۲؛ ۱۳۶۵ ب، ص ۱۶).
- **استناد آیات و روایات:** (بقره، ۳۹). نهج‌البلاغه: (نهج‌البلاغه، خطبه ۳۳). روایات غیر نهج‌البلاغه: (مجلسی، ۱۴۰۳، ج ۵۶، ص ۱۹۸).

#### **ارجاع‌دهی مقالات، پایان‌نامه‌ها، روزنامه‌ها و منابع الکترونیکی:**

- **مقالات:** نام مؤلف/مؤلفان، تاریخ انتشار، عنوان مقاله، نام مجله و شماره آن، شماره صفحات (حداد عادل، غلامعلی (۱۳۷۵)، انسان عینی، فصلنامه حوزه و دانشگاه، ش ۹، صص ۴۱-۳۵).
- **پایان‌نامه/رساله:** پس از عنوان، ذکر شود پایان‌نامه کارشناسی ارشد/رساله دکتری و چاپ نشده، سپس نام دانشگاه (ایزدپناه، عباس (۱۳۷۱)، مبانی معرفتی مشاء و اهل عرفان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، چاپ نشده. دانشگاه قم).
- **روزنامه:** (محمودی، اکبر (۱۳۷۵، ۲۱ مهر) موانع توسعه در ایران، روزنامه کیهان، ص ۶).
- **فرهنگ‌نامه و دایرةالمعارف:** (بجنوردی، سید کاظم و همکاران (۱۳۷۷)، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (چاپ دوم)، تهران؛ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی).
- **کنفرانس‌ها، سمینارها و گزارش‌ها:** (سلطانی، ۱۳۶۳، ص ۱۹).
- **نقل از منابع الکترونیکی (اینترنت):** اطلاعات ضروری (مؤلف، تاریخ، عنوان، نام سایت، تاریخ دسترسی و لینک). (ترابیان، ۱۹۸۷، ترجمه قنبری، ۱۳۸۰).

#### **مثال‌هایی از ارجاع منابع الکترونیکی:**

- **مطلب از دایرةالمعارف در شبکه وب:**  
Seven years war. Britannica online.vers.92.2.apr.1998.  
Encyclopaedia Britannica. 02 nov 2030[http://www.eb.om](http://www.eb.om);180/.
- **مقاله در مجله الکترونیکی:**  
Miles, Adrian. Singin in the Rain: a hypertextual Reading. "Postmodern Culture 8.2(1998).02 nov 2000.  
[http://muse.jhu.edu/jourals/pme/voo8/8.2](http://muse.jhu.edu/jourals/pme/voo8/8.2) miles.html
- **کتاب الکترونیکی در شبکه وب:**  
Austen, Jane. Pride and [prejudice.de](http://prejudice.de). henry chur chyrd.  
Nov 2000.[http://www.pemberley.com/jahein;o/pridprej.html](http://www.pemberley.com/jahein;o/pridprej.html).

* * *

### نکات مهم درباره تایپ مقاله

امروزه اکثر مجلات علمی، مقالات را به صورت تایپ شده می‌پذیرند. رعایت اصول زیر مفید است:

- **عنوان مقاله:** وسط سطر، ۴ سانتی‌متر از بالا، قلم لوتوس شماره ۱۶.
- **نام مؤلف:** زیر عنوان، وسط سطر، ۱.۵ سانتی‌متر فاصله، قلم ترافیک شماره ۱۰.
- **رتبه علمی و محل خدمت:** در پاورقی همان صفحه با علامت ستاره یا شماره، قلم لوتوس نازک شماره ۱۲.
- **عناوین فرعی اصلی (مثال: ۰۱، ۰۲):** قلم لوتوس سیاه شماره ۱۴.
- **عناوین فرعی زیرین (مثال: ۱۰۱، ۲۰۱):** قلم لوتوس سیاه شماره ۱۳.
- **متن مقاله:** قلم لوتوس نازک، شماره ۱۴. ابتدای هر پاراگراف با ۰.۵ سانتی‌متر تورفتگی (اشپون).
- **فاصله سطرها:** ۱.۵ سانتی‌متر. فاصله از عناوین فرعی ۲ سانتی‌متر.
- **حاشیه صفحه‌ها:** از هر طرف ۲ سانتی‌متر، بالا و پایین ۲ سانتی‌متر. فاصله آخرین سطر با پاورقی ۱ سانتی‌متر.
- **نقل قول مستقیم:** داخل گیومه با قلم لوتوس نازک شماره ۱۲.
- **شماره صفحات:** گوشه سمت چپ و بالای صفحه.
- **چاپ:** فقط بر یک روی صفحه.
- **قلم‌ها:** از به کار بردن قلم‌های متنوع و متفاوت پرهیز شود.
- **قلم انگلیسی:** برای پاورقی Times medium با شماره ۸ و برای متن و منابع با شماره ۱۰.