# دخول واجب تخییری در بحث اجتماع امر و نهی | نقد حصر محقق خویی

**URL:** <https://mobahasah.ir/t/%D8%AF%D8%AE%D9%88%D9%84-%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%A8-%D8%AA%D8%AE%DB%8C%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D9%87%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%AE%D9%88%DB%8C%DB%8C/2860>\
**Category:** اصول استاد حسینی نسب\
**Tags:** حسینی-نسب\
**Created:** [فوریه 20، 2023، 5:26ق.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D8%AF%D8%AE%D9%88%D9%84-%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%A8-%D8%AA%D8%AE%DB%8C%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D9%87%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%AE%D9%88%DB%8C%DB%8C/2860 "2023-02-20T05:26:31Z")\
**Posts on this page:** 1\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![AliAmeni](https://mobahasah.ir/letter_avatar_proxy/v4/letter/a/2bfe46/32.png) [@AliAmeni](https://mobahasah.ir/u/AliAmeni)\
**Post date:** [فوریه 20، 2023، 5:26ق.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D8%AF%D8%AE%D9%88%D9%84-%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%A8-%D8%AA%D8%AE%DB%8C%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D9%87%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%AE%D9%88%DB%8C%DB%8C/2860/1 "2023-02-20T05:26:31Z")

</div>

## 🤔 اشکال محقق خویی: عدم دخول واجب و حرام تخییری در بحث اجتماع امر و نهی

محقق خوئی (ره) بر آخوند خراسانی (ره) اشکال می‌نمایند که مسئله **اجتماع امر و نهی** در واجبات و محرمات تخییری اساساً موضوعیت ندارد.\[1\] ایشان استدلال می‌کنند:

> از آنجا که تصویر **نهی تخییری** صرفاً در فرض تعلق نهی به **مجموع** است، این نهی هیچ‌گونه تعارضی با **واجب تخییری** که نهی از **جامع** است، ندارد. بنابراین، مساله اجتماع امر و نهی در واجبات و محرمات تخییری مطرح نمی‌شود. ❌

## 📝 تمایزگذاری در واجب تخییری: نقد مبنای حصر محقق خویی (ره)

اشکال محقق خویی (ره) بر مبنایی استوار است که به‌زعم ما، تمام واجبات تخییری را در برنمی‌گیرد. مرحوم **محقق اصفهانی (ره)** کلامی دارند\[2\] که به نظر ما در این زمینه صائب است و به اشکال محقق خویی جواب می‌دهد.

محقق خویی در نقد خود، مصلحت وجوب تخییری را منحصر در **جامع، و** مفسده حرمت تخییری را در **مجموع** می‌دانند؛ اما این تصویر تنها ناظر به _گونه‌ای از واجب تخییری_ است. ما معتقدیم واجب تخییری دو گونه است:

1. **واجب تخییریِ با تخییر عقلی (مصلحت در جامع):**
  - در این نوع، مصلحت اصلی در **جامع** است و مکلف میان افراد آن جامع، به‌صورت _عقلی_ مخیر است.
  - **مثال:** «اشتر قلمًا». مصلحت در جامع «قلم بودن» است و تفاوتی نمی‌کند که خودکار قرمز یا آبی خریداری شود.

2. **واجب تخییریِ با تخییر شرعی (مصالح متعدد):**
  - در این نوع، هر فرد (مانند الف و ب) دارای ملاک و مصلحت _مستقلی_ است، اما شارع مقدس می‌داند که تحصیل ملاک اول، تحصیل ملاک دوم را یا ممتنع می‌کند یا بی‌فایده می‌سازد. از این رو، مکلف را به تحصیل **یکی از آنها** ملزم می‌نماید. این قسم، **تخییر شرعی** است. 💡

## ⚖ احیای تضاد مبادی و منتهی در محل بحث

اگر واجب تخییری از **گونه دوم** (_تخییر شرعی_) باشد و همزمان، حرمت تخییری و وجوب تخییری امتثال شود، **تضاد مبادی و منتهی** و فعلیت در آنها پدید می‌یابد.

محقق خویی (ره) در اشکال خود، مصلحت وجوب تخییری را صرفاً در **جامع** می‌گذاشتند، که مختص گونه اول است. اما در **گونه دوم** (_واجب تخییری شرعی_) که هر فرد مصلحت مستقلی دارد و در عین حال نهی تخییری می‌گوید مجموع اینها مفسده دارد، تضادی به لحاظ مبادی رخ می‌دهد:

- **وجوب تخییری (نوع دوم):** هر یک از این افراد (به‌تنهایی) واجد _مصلحت_ است.
- **حرمت تخییری:**  **مجموع** اینها واجد _مفسده_ است.

بین این دو، تضاد به لحاظ مبادی برقرار است؛ چرا که وجوب می‌گوید «در هر طرف، یک مصلحت، و در مجموع اطراف، چند مصلحت وجود دارد و من صرفاً برای تسهیل، شما را به بقیه ملزم نمی‌کنم»، در حالی که نهی می‌گوید «مجموع دارای مفسده است». بین این که مجموع اینها مفسده داشته باشد با این که و لو یکی از اینها واجب است اما انجام سایر افراد هم منعی نداشته باشد، تضاد به لحاظ مبادی برقرار می‌شود.

* * *

📚 بر اساس جلسه ۸۳

📅 ۲۳ بهمن ۱۴۰۱

* * *

1. محاضرات فی أصول الفقه، جلد ۴، صفحه ۱۸۸. 

2. نهایة الدرایة فی شرح الکفایة، جلد ۱، صفحه ۵۱۳.
