# بررسی منجزیت علم اجمالی در موارد وجود منجز تفصیلی در یک طرف بنا بر مسلک اقتضاء

**URL:** <https://mobahasah.ir/t/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B2-%D8%AA%D9%81%D8%B5%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%84%DA%A9-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B6%D8%A7%D8%A1/6089>\
**Category:** اصول استاد شهیدی\
**Tags:** شهیدی\
**Created:** [دسامبر 12، 2025، 5:20ب.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B2-%D8%AA%D9%81%D8%B5%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%84%DA%A9-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B6%D8%A7%D8%A1/6089 "2025-12-12T17:20:45Z")\
**Posts on this page:** 1\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![yaalimadad](https://mobahasah.ir/user_avatar/mobahasah.ir/yaalimadad/32/196_2.png) [@yaalimadad](https://mobahasah.ir/u/yaalimadad)\
**Post date:** [دسامبر 12، 2025، 5:20ب.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B2-%D8%AA%D9%81%D8%B5%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%84%DA%A9-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B6%D8%A7%D8%A1/6089/1 "2025-12-12T17:20:45Z")

</div>

## دیدگاه شهید صدر و تبیین مسالک منجزیت علم اجمالی

**شهید صدر رحمه الله** فرموده‌اند: ما منکر **برائت عقلیه** هستیم، ولی بنا بر قول به آن در مقام - یعنی در **شبهات موضوعیه** - فقط بنا بر **مسلک علیت** در **منجزیت علم اجمالی** ، **برائت عقلیه** جاری می‌شود ولی بنا بر **مسلک اقتضاء** ، **برائت** جاری نمی‌شود.

توضیح این مطلب این است که در **منجزیت علم اجمالی** دو **مسلک** وجود دارد:

1. **مسلک اقتضاء**  **:** قائلین به این **مسلک** وجه **منجزیت علم اجمالی** را تعارض اصول در اطراف **علم اجمالی** می‌دانند.

طبق این **مسلک** در ما نحن فیه **علم اجمالی** ، منجز است زیرا اصول در اطراف تعارض کردند و **برائت عقلیه** نیز جاری نمی‌شود زیرا این **علم اجمالی** منجز، مانع از جریان آن است.

1. **مسلک علیت**  **:** قائلین به این قول مثل **محقق عراقی** می‌فرمایند: **علم اجمالی** به نحو **علیت تامه** به شرط عدم وجود منجز تفصیلی در یک طرف آن، منجز است.

طبق این قول در ما نحن فیه **علم اجمالی** به سبب وجود منجز تفصیلی یعنی **قاعده اشتغال** در یک طرف، منجز نیست.

## نقد کلام شهید صدر رحمه الله

این کلام تمام نیست. زیرا قائلین به **مسلک اقتضاء** نیز مثل قائلین به **مسلک علیت** این مطلب را بالوجدان درک می‌کنند که **علم اجمالی** در موارد وجود منجز تفصیلی در یک طرف، لااقل نزد عقلا، منجز وجوب موافقت قطعیه نیست زیرا طرف دیگر فی حد نفسه **برائت عقلیه** دارد.

قائلین به **مسلک اقتضاء** حداقل خود ما که قائل به این **مسلک** هستیم نیز این مطلب را قبول داریم و **علم اجمالی** در این موارد نزد عقلا منجز وجوب قطعیه نیست، زیرا ما **منجزیت علم اجمالی** نسبت به موافقت قطعیه را منجزیت عقلائیه می‌دانیم و اگر آن را منجز عقلی نیز بدانیم، به وجدان عرفی با وجود منجز تفصیلی در یک طرف - یعنی نماز ظهر - عقاب مکلف به سبب ترک قضای نماز صبح، قبیح است.

* * *

📚 بر اساس جلسه ۹۰  
📅 ۱۴ بهمن ۱۴۰۳
