# بررسی معنی واژه «عقد» در آیه «اوفوا بالعقود»: آیا به معنای مطلق «عهد» است؟

**URL:** <https://mobahasah.ir/t/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%C2%AB%D8%B9%D9%82%D8%AF%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%C2%AB%D8%A7%D9%88%D9%81%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%88%D8%AF%C2%BB-%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D9%84%D9%82-%C2%AB%D8%B9%D9%87%D8%AF%C2%BB-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F/5509>\
**Category:** فقه استاد لاریجانی\
**Created:** [ژانویه 30، 2025، 8:21ب.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%C2%AB%D8%B9%D9%82%D8%AF%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%C2%AB%D8%A7%D9%88%D9%81%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%88%D8%AF%C2%BB-%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D9%84%D9%82-%C2%AB%D8%B9%D9%87%D8%AF%C2%BB-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F/5509 "2025-01-30T20:21:00Z")\
**Posts on this page:** 1\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![yaalimadad](https://mobahasah.ir/user_avatar/mobahasah.ir/yaalimadad/32/196_2.png) [@yaalimadad](https://mobahasah.ir/u/yaalimadad)\
**Post date:** [ژانویه 30، 2025، 8:21ب.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%C2%AB%D8%B9%D9%82%D8%AF%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%C2%AB%D8%A7%D9%88%D9%81%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%82%D9%88%D8%AF%C2%BB-%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D9%84%D9%82-%C2%AB%D8%B9%D9%87%D8%AF%C2%BB-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F/5509/1 "2025-01-30T20:21:00Z")

</div>

بسم الله الرحمن الرحیم

## مقدمه: استدلال به آیه در بحث وقف (عدم اشتراط قصد قربت)

بعضی برای اثبات عدم اشتراط **قصد قربت** در **وقف** به **اطلاق «اوفوا بالعقود»** تمسک کردند.

* * *

## ❌ نقد مقدمه: عدم احراز عقد بودن وقف

ولی قبلا نیز بیان کردیم اینکه **وقف عقد باشد اول کلام است**. گرچه ما می‌گوئیم **قبول لازم است** ، اما نه از باب دلیل بلکه از باب **اصالة الفساد**. ما شک داریم مسبب بدون قبول واقع می‌شود یا نه. این معنایش این نیست که حتما **عقد** است. همینکه ما نمی‌دانیم **قبول لازم است** یا نه، برای **اصالة الفساد** و عدم تحقق **وقف** کافی است، اما برای تمسک به **اوفوا بالعقود** کافی نیست. برای تمسک به **اوفوا بالعقود** باید **عقد** را **احراز کرده باشید**. در حالی که احراز نکردید، نمی‌دانیم واقعا وقف عقد است یا نه.

* * *

## طرح رویکرد توسعه معنای «عقد» به «عهد» و پیامدهای آن

اما اگر بخواهید **توسعه** بدهید، بگوئید **اوفوا بالعقود** اصلا **انحصاری به عقد به معنای مرکب از ایجاب و قبول ندارد**. عقد در اینجا **اعم از عهد** است. یعنی **اوفوا بالعهود**. و ایقاع هم که باشد و قبول شرط نباشد، می‌شود یک عهدی. و اطلاق اوفوا بالعقود این را هم تصحیح می‌کند. شک می‌کنیم آیا در **ایقاع قصد قربت لازم است** یا نه، اطلاق **اوفوا بالعقود** این را دفع می‌کند.

* * *

## 🚫 دو اشکال بر حمل «عقد» بر مطلق «عهد»

جوابش این است که: ما نمی‌توانیم **عقد** را به **عهد** حمل کنیم به دو جهت:

### ❌ اشکال اول: معنای لغوی «عقد» (گره خوردن مشدد)

**جهت اول:** این است که: ما مکرر عرض کردیم معنای لغوی و ظاهر **عقد** یک **عهد گره خورده** است نه مطلق عهد. یعنی دو تا عهد یا عهدهای **گره خورده به هم**. تازه شاید صرف گره خوردن هم کافی نباشد بلکه یک **شدّی** هم در آن لازم است. **عقد مطلق گره** هم شاید نباشد. بنابر این صرف یک عهد وحدانی عقد نیست. این استنباط شما که می‌فرمایید حمل می‌کنیم عقد را بر عهد این نادرست است.

### ❌ اشکال دوم: لزوم تخصیص اکثر است

**جهت دوم:** بیانی هم مرحوم **آخوند** در همینجا و موارد مشابه دارد، می‌گوید ما نمی‌توانیم عقد را حمل بر عهد کنیم، به دلیل اینکه اگر این کار را انجام بدهیم کثرت **تخصیص** از آن لازم می‌آید. بسیاری از **عهدها لازم الوفاء نیست**. مثل شرط های ابتدائی که لازم الوفاء نیست. بنابر این کثرت خروج لازم می‌آید و این مستهجن است.

پس از این جهت هم نمی‌شود حمل کرد **عقد** را بر **عهد**.

* * *

## تبیین اشکال لزوم تخصیص اکثر (عدم لزوم وفاء بسیاری از عهود)

**توضیح لزوم تخصیص اکثر:** سؤال: اشکال **تخصیص اکثر** لازم نمی‌آید. چون **اوفوا بالعقود** می‌گوید به همان نحوی که نزد شما هست عمل کنید. حالا یک وقت **عقد لازم** است اوفوا به همان **لزوم** ، یک وقت **عقد جائز** است اوفوا به **جوازش**.

* * *

## پاسخ: شرط نیز عهد است و لزوم تخصیص اکثر باقی است

**جواب:** خب **شرط هم عهد است**. **تخصیص اکثر** می‌شود دیگر. تمام این وعده‌ها عهد ابتدائی است. عهد ولو مفادش لزومی هم باشد خارج است یعنی لزوم وفاء ندارد. این تقریبا متسالم علیه است. گرچه شنیده‌ام **بعضی فقهاء حاضر** گفته‌اند کما اینکه مرحوم **سید** هم در یک جائی گفته است که **شرط ابتدائی** هم لازم الوفاء است. ولی مرحوم شیخ در مکاسب می‌گوید متسالم علیه است که شرط باید در ضمن عقد باشد تا لزوم وفاء داشته باشد. و شرطی که در فقه متفاهم است این است و از روایات هم همین استفاده می‌شود. شرط ابتدائی کافی نیست.