# بررسی ضمان دیه در فرض رجوع شهود از شهادت منجر به قصاص

**URL:** https://mobahasah.ir/t/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B6%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B6-%D8%B1%D8%AC%D9%88%D8%B9-%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5/5713
**Category:** فقه استاد قائینی
**Created:** [می 24، 2025، 1:47ب.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B6%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B6-%D8%B1%D8%AC%D9%88%D8%B9-%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5/5713 "2025-05-24T13:47:57Z")
**Posts on this page:** 1
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

### Author: ![سیدیزدی](https://mobahasah.ir/letter_avatar_proxy/v4/letter/%D8%B3/c37758/32.png) [@سیدیزدی](https://mobahasah.ir/u/%D8%B3%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C)
#### Post date: [می 24، 2025، 1:47ب.ظ UTC](https://mobahasah.ir/t/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B6%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B6-%D8%B1%D8%AC%D9%88%D8%B9-%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5/5713/1 "2025-05-24T13:47:57Z")

</div>

## نظر محقق صاحب شرائع: ضمان دیه در صورت رجوع از شهادت

**محقق صاحب شرائع می فرماید** اگر شهود به قاتل بودن زید شهادت دهند و سپس بعد از حکم حاکم به قاتل بودن زید و اجرای حکم قصاصِ زید، از شهادت خود رجوع کنند و اظهار خطا و اشتباه (بدون علم به حقیقت) کنند، **ضامن دیه مقتول هستند**.

## 💬 توضیح مرحوم صاحب جواهر: جنایت شبه عمد

**مرحوم صاحب جواهر این مطلب را تعلیل کرده اند** به اینکه **این جنایت، شبه عمد است** و لذا **دیه بر عهده خود شهود است**. اگر **جنایت غیر عمد بود** ، **دیه بر عهده عاقله بود نه خود شهود**.

## 💡 نقد و توضیح: جنایت خطای محض؛ اما دیه بر عهده شهود

**به نظر می رسد** که اگر **شهود اظهار خطا کنند، جنایت شبه عمد نیست** بلکه **خطای محض است** و در عین حال، **جنایت بر عهده عاقله نیست** و **بر عهده خود شهود است**.

### 📚 تبیین اصطلاح «شبه عمد»

این جنایت، **خطای محض است** چون **«شبه عمد» یک اصطلاح روایی است نه یک اصطلاح لغوی**. **شبه عمد از نظر لغوی، قسمی از خطا است** لذا از آن تعبیر می کنند به **خطای غیر محض**. بنابراین **اصطلاح «شبه عمد» یک اصطلاح شرعی است** و لذا از قبیل **حقیقت شرعیه است**.

اما **شبه عمد در اصطلاح شرعی، عملی است که عادتا موجب قتل نمی شود** ، اما **اتفاقا موجب قتل شود** مثل **چوبی که معلم به کف دست یا پای شاگرد می زند**.

### 🚫 عدم صدق شبه عمد و دلیل عدم تعلق دیه به عاقله

با این ضابطه، شبه عمد در ما نحن فیه صدق نمی کند چون شهود شهادت داده اند به **امری که حتما موجب قتل است** چون **شهادت داده اند به قاتل بودن زید**.

اما در عین حال، **دیه بر عهده عاقله نیست** چون همانطور که در کتاب القصاص گفته ایم، **جنایات خطایی که از راه اقرار اثبات می شوند** ، **بر عهده عاقله نیستند**  **«العاقله لا یحتمل اقرارا»**.

* * *

📚 برگرفته از درس خارج فقه ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۴