پاسخ به اشکال عدم معقولیت جزء مستحب

Hamid.brd
Fri, 06 Dec 2024 04:26:39 +0000

استحباب سلام دوم
بنا بر نظر ما وفاقا للمشهور بین المتاخرین «السلام علینا و علی عباد الله الصالحین» مخرج از نماز است. اما اگر بعد از آن، «السلام علیکم و رحمة الله و برکاته» گفته شود، آیا یک مستحب خارج از نماز است یا یک مستحب داخل در نماز است؟ صاحب عروه آن را یک مستحب داخل نماز دانسته است.
اشکال عدم معقولیت جزء مستحب
آقای خویی ( موسوعة الامام الخوئی 15: 330.) و آقای حکیم ( مستمسک العروة الوثقی 6: 468.) اشکال کرده اند که نماز با «السلام علینا و علی عباد الله الصالحین» تمام می‌‌شود و دیگر «‌السلام علیکم» نمی‎تواند داخل در نماز باشد بلکه یک مستحب نفسی خارج نماز خواهد بود. بله ملاک این مستحب نفسی این است که آن نماز، فرد اکمل می‌‌شود. حتی آن مستحباتی که در اثنای نماز هستند مانند قنوت، مستحباتی نفسی هستند که ظرف آنها نماز است. معقول نیست که جزء نماز دانسته شود زیرا جزء، چیزی است که ینتفی الکل بانتفاءه. اگر چیزی مستحب است یعنی می‎توان آن را نیاورد و کل هم با انتفای آن منتفی نمی‎شود. اینکه چیزی هم جزء باشد که باید «ینتفی الکل بانتفاءه باشد» و هم مستحب باشد یعنی «لا ینتفی الکل بانتفاءه»، تهافت است.
پاسخ
به نظر ما این اشکال قابل جواب است. بله اگر کسی بگوید «جزء الواجب بما هو واجب» چنین باشد، اشکال وارد است زیرا نمی‌شود «واجب بما هو واجب» مشتمل بر جزئی باشد که لازم الاتیان نیست. جزء‌ الواجب آن چیزی است که «لا یتم الواجب الا به» و این با مستحب بودن آن نمی‌سازد. اما اگر کسی بگوید جزء واجب نیست اما جزء این نماز و جزء این فرد است اشکال وارد نیست. مثلا اگر بگویند یک خط حداقل پنج سانتی متری بکشید اگر شما ده سانتی متری بکشید آن پنج سانتی متر اضافه جزء واجب نیست اما جزء این خط است که مصداق واجب است. و لذا اگر یک خطاب دیگری بگوید «اذا انتهیت من رسم الخط فاسجد» می‎توانید این خط را ده یا بیست سانتی متر بکشید و بعد سجده کنید. با فوریت هم منافات ندارد چون این ادامه، اگرچه جزء الواجب نیست اما جزء این مصداق است. اگر بگویند «اذا انتهیت من الصلاة فاسجد سجدتی السهو» این سلام دوم یعنی «السلام علیکم و رحمة الله و برکاته» منافات با امر فوری به سجدتی السهو ندارد چون بعد از «السلام علیکم و رحمة الله و برکاته» از نماز فارغ می‌‌شوید و لو این السلام علیکم امر صلاتی نداشته و امر نفسی داشته باشد. ملاک این امر نفسی چون افضل شدن این نماز است باعث می‌‌شود این سلام جزء مستحب این فرد از نماز بشود. بله اگر اتیان به منافی شود یعنی «السلام علیکم» را امتثال نکرده اید چون ظاهر «السلام علیکم» این است که قبل از اتیان منافیات گفته شود.

برگرفته از درس خارج فقه استاد شهیدی حفظه الله - 7 مهر 1403

مشاهده متن کامل موضوع