مفهوم داشتن شرط در خطاب طلبی تبلیغی

user3
Tue, 25 Jan 2022 11:46:16 +0000

در خطاب تشریع، چون با نفس همین خطاب حکم انشاء می‌شود، طرفِ نسبت، شخص الحکم است. اگر مولا قبل از این تشریع تشریعی داشته باشد مبنی بر این که «أکرم زیداً إن جاء ولده» یا بعد از این تشریع، تشریع دیگری بنماید مبنی بر این که «أکرم زیداً إن جاء ولده» بین دو تشریع مفروض، تنافی‌ای نیست. لذا جمله‌ی شرطیه در خطاب تشریع مفهوم ندارد.

در واقع نکته‌ی کلیدی در مفهوم نداشتن جمله‌ی شرطیه در خطاب تشریع این است که طرف نسبت شرطیه (استلزام باشد یا توقف فرقی نمی‌کند) شخص الحکم است.

در خطاب تبلیغ امام به تشریعات شارع ارشاد می‌کند و تشریع به یک ارشاد خاص نیست لذا دو حالت قابل تصور است:

شارع در عالم جعل تنها یک جعل وجوب داشته است؛ مثلاً وجوب اکرام زید را تنها منوط به مجیء او کرده است: در این صورت امام برای ارشاد به این جعل می‌تواند بگوید: «إن جاء زیدٌ‌، فأکرمه» و می‌تواند بگوید «یجب اکرام زید عند مجیئه»
شارع در عالم جعل، تشریع‌های متعددی داشته است، مثلاً در یک جعل، وجوب اکرام زید را منوط به مجیء‌ زید کرده است و در جعل دیگر، وجوب اکرام زید رامنوط به مجیء ولد زید کرده است.
در این صورت امام در مقام ارشاد به حکم وجوب اکرام زید، نمی‌تواند بگوید «إن جاء زیدٌ فاکرمه» زیرا استفاده‌ی امام از جمله‌ی شرطیه احتمال این که وجوب اکرام دیگری برای زید در عالم تشریع جعل شده باشد را نفی می‌کند.

دقت شود که در خطاب تبلیغ، دیگر سخن از شخص طلب نیست، زیرا شخص طلب تنها در خطاب تشریع معنا می‌دهد؛ چون در خطاب تشریع، به نفس آن خطاب، مولا طلب شخصی می‌داشت، اما در خطاب تبلیغ معنا ندارد که به خطاب شخصی اشاره شود. لذا در خطاب تبلیغ درباره‌ی سنخ وجوب صحبت می‌شود که مشروط و معلق بر مجیء شده است. وجه این مطلب این است که فهم عرفی از خطاب تبلیغی امام این است که اشاره به یک طلب خاص از مولا ندارد، بلکه به مطلق طلب مولا اشاره و ارشاد دارد.

پس اگر امام -که در مقام ارشاد به تشریعات شارع است- خطاب طلبی را معلق بر شرطی نماید، چون سنخ طلب طرف نسبت استلزامیه قرار گرفته است، مفهوم ثابت می‌شود.

برگرفته از دروس خارج اصول فقه استاد سید محمود مددی، بحث مفاهیم، جلسات 68 تا 71، 5 تا 8 دی 1400.