معنای حجیت تعبدی و عقلائی و حجیت عام و خاص

user477
Wed, 06 Mar 2024 11:08:06 +0000

حجیت تعبدی و حجیت عقلایی

تعریف و تمایز: حجیت تعبدی و حجیت عقلایی

«حجیت تعبدی» اینگونه است که یک میزان می‌گیرند و طبق آن میزان جلو می‌روند که ما اسمش را «حد» گذاشتیم، مثلا می‌گویند: موافق کتاب، غیر موافق کتاب یا مثلا سندش صحیح باشد یا نباشد، راویش عادل باشد یا نباشد، راویش ثقه باشد یا نباشد، در کتب اصحاب باشد یا نباشد، این‌ها همه حد و خط‌اند.

در مقابل، طبق «حجیت موثوق به»، تمام این‌ها شاهدند، هیچ‌کدام حد و خط نیستند. در حجیت تعبدی یک خط معین و یک نکته معینی است، یک معیار معینی دارد که هر کدام واجد آن معیار بود، قبول است و إلا فلا. اما در حجیت عقلائی، مجموعه شواهد حساب می‌شود. آن‌هایی را که حد قرار دادند، مثل: وثاقت راوی، عدالت راوی، کتب مشهوره، فتوای اصحاب، مطابق با ظاهر کتاب، مطابق با سنن مشهوره و… همه می‌شود شاهد.

حجت عام و حجت خاص

در مباحث اصولی حجّت از دو زاویه بررسی می‌شود:

1. حجّت عام (عقلایی)؛ یعنی: حجّتی که در غالب امور قانونی مورد استناد قرار می‌گیرد و می‌توانند به آن استناد کنند.

2. حجّت خاص (تعبدی)؛ در این قانون و شریعت خاص حجت است. فرض کنید اجماع علما بنفسه حجّیّت ندارد، لکن در تفکّر شیعی به‌خاطر این‌که کاشف از قول امام7 است می‌شود طریق و حجّت خاص.

آغاز «حجیت تعبدی» (حجت خاص) از مرحوم علامه

اصولاً از قدمای اصحاب تا قرن هشتم که کسی که صراحتاً قائل به «حجیت تعبدی» خبر باشد نداریم. بله، نزد اهل سنت در قرن سوم داشته‌ایم. مراد از «حجیت تعبدی» یعنی شارع به ما گفته باشد که هر حدیثی که دارای این شرط و صفت باشد، حجت است.

اولین کسی که حجیت خبر را رسماً در اصول وارد کرد شیخ طوسی; بود و اصول را از این جهت به اصول اهل سنت نزدیک کرد. سپس قدم نهایی را علامه حلی; برداشت.

مشاهده متن کامل موضوع