راهی برای اجرای استصحاب در شبهات مفهومیه

user405
Wed, 22 Jun 2022 07:49:56 +0000

در علم اصول بحث شده که در شبهات مفهومیّه(مثل غروب شمس؛ که نمی دانیم غروب عبارت است از استتار قرص یا ذهاب حمره مشرقیّه؟) آیا مجالی برای استصحاب وجود دارد یا خیر؟! مشهور استصحاب را در شبهات مفهومیّه جاری نمی دانند. یعنی نمی توان گفت “غروب شمس قبلا اتفاق نیفتاده بود و الآن نیز عدم غروب را استصحاب می کنیم”! چرا که استصحاب در فرضی مجال دارد که شک در واقع داشته باشیم. مثل اینکه قبلا وضوء داشته باشیم و شک کنیم که هنوز هم باقی مانده یا از بین رفته است؟ استصحاب در این فروض(که نسبت به خارج جاهلیم) جاری است. اما در شبهات مفهومیه، خارج برای ما معلوم است؛ به عنوان مثال استتار قرص قطعا اتفاق افتاده و ذهاب حمره هم قطعا اتفاق نیفتاده است. بنابراین شکی در خارج نداریم. آنچه که برای ما مشکوک است صدق مفهوم “غروب الشمس” است؛ نمی دانیم مفهوم “غروب الشمس” وسیع است که شامل زمان بین استتار قرص و زوال حمره مشرقیه هم باشد یا خیر! و وسعتِ مفهوم حالت سابقه ندارد. آنچه که حالت سابقه دارد، شک در بقاء آن نداریم!
البته به عقیده ما بعید نیست استصحاب در شبهات مفهومیه هم جاری باشد؛ به این بیان که همان چیزی که موضوع حکم بود(هرچه که بوده)، شک داریم که بما هو موضوع موضوعیّتش باقی است یا خیر؟ استصحاب، حکم به بقاء موضوعیّت آن می کند.

برگرفته از درس خارج فقه استاد گنجی، سال تحصیلی 1401-1400

مشاهده متن کامل موضوع