جریان لا حرج در محرمات و بحث سقط جنین

user726
Wed, 18 Sep 2024 14:19:17 +0000

بسم الله الرحمن الرحیم

نقد و بررسی متن ارائه شده در باب قاعده لا حرج و جریان آن در محرمات:

۱. تبیین دقیق تر مبنای قاعده لا حرج:
متن مذکور به درستی به اختلاف نظر فقها در مورد جریان قاعده لا حرج در محرمات اشاره می کند. اما لازم است ابتدا مبنای این قاعده به طور دقیق تر تبیین شود. قاعده لا حرج بر اساس آیه شریفه “ما جعل علیکم فی الدین من حرج” (حج:۷۸) استوار است. برخی از محققین معاصر مانند آیت الله سید محمد باقر صدر(ره) معتقدند که این قاعده ناظر به نفی احکام حرجی در مقام جعل است، نه رفع حکم در مقام امتثال. بر این اساس، تفکیک بین واجبات و محرمات در جریان قاعده لا حرج محل تأمل است.

۲. بررسی ادله عدم جریان لا حرج در محرمات:
استدلال مطرح شده مبنی بر اینکه لا حرج در محرمات جاری نمی شود زیرا موجب گرفتار شدن مکلف در مفسده می شود، قابل نقد است. زیرا:
الف) این استدلال مبتنی بر حصر علت تحریم در مفسده است، در حالی که ممکن است برخی محرمات صرفاً به جهت تعبد یا مصالح دیگری حرام شده باشند.
ب) حتی در صورت وجود مفسده، گاهی دفع حرج اهم از دفع آن مفسده است.

۳. تحلیل موارد جریان لا حرج در محرمات:
متن به درستی به مواردی از جریان لا حرج در محرمات مانند پوشیدن لباس مخیط در احرام یا خوردن میته در حال اضطرار اشاره می کند. این موارد نشان می دهد که اصل جریان لا حرج در محرمات قابل انکار نیست. لذا باید به دنبال ضابطه ای دقیق برای تشخیص موارد جریان و عدم جریان بود.

۴. نقد رویکرد تزاحم ملاکی:
رویکرد تزاحم ملاکی که در متن مطرح شده، گرچه راه حلی برای مسئله ارائه می دهد، اما خالی از اشکال نیست:
الف) تشخیص دقیق ملاکات احکام برای فقیه در بسیاری موارد دشوار است.
ب) این رویکرد ممکن است به نوعی تساهل در احکام شرعی منجر شود.
ج) در برخی موارد، ممکن است ملاک حکم برای ما روشن نباشد اما شارع بر اهمیت آن تأکید کرده باشد.

۵. بررسی مسئله سقط جنین:
در مورد مثال سقط جنین که در متن آمده، نکات زیر قابل توجه است:
الف) تفکیک بین حرج فعلی و استقبالی در این مسئله ضروری است.
ب) باید بین حرج مادر و حرج احتمالی جنین در آینده تفاوت قائل شد.
ج) مسئله دفاع که در متن اشاره شده، با بحث لا حرج متفاوت است و نباید این دو با هم خلط شوند.
د) در مورد آشفتگی روحی مادر، باید معیار دقیقی برای تشخیص حرج ارائه شود تا موجب سوء استفاده نگردد.

۶. لزوم توجه به مقاصد شریعت:
در بررسی جریان قاعده لا حرج در محرمات، توجه به مقاصد کلی شریعت ضروری است. حفظ نفس، عقل، دین، نسل و مال به عنوان مقاصد اصلی شریعت می توانند معیاری برای سنجش اهمیت احکام و تشخیص موارد جریان لا حرج باشند.

۷. پیشنهاد رویکرد جدید:
به نظر می رسد برای حل این مسئله، می توان رویکردی ترکیبی اتخاذ کرد:
الف) اصل را بر جریان قاعده لا حرج در تمام احکام (اعم از واجبات و محرمات) قرار دهیم.
ب) در موارد تعارض، به سراغ تزاحم ملاکی برویم، اما با در نظر گرفتن مقاصد شریعت و اهمیتی که شارع برای برخی احکام قائل شده است.
ج) در مواردی که تشخیص ملاک دشوار است، به قدر متیقن اکتفا کنیم.

۸. لزوم بازنگری در مفهوم حرج:
متن به درستی به تفاوت ضرر و حرج اشاره می کند. اما لازم است مفهوم حرج در فقه معاصر مورد بازنگری قرار گیرد. آیا صرف مشقت و سختی برای جریان قاعده لا حرج کافی است یا باید به حدی برسد که موجب اختلال در نظام زندگی فرد شود؟

۹. توجه به عرف در تشخیص مصادیق حرج:
گرچه تشخیص کبرای حرج با فقیه است، اما در تشخیص مصادیق آن باید به عرف رجوع کرد. این نکته در متن مورد غفلت واقع شده است.

۱۰. لزوم توجه به تفاوت های فردی در تشخیص حرج:
در بررسی مصادیق حرج، باید به تفاوت های فردی نیز توجه کرد. آنچه برای یک فرد حرجی است، ممکن است برای دیگری عادی باشد.

در مجموع، متن ارائه شده گامی مهم در جهت حل مسئله جریان قاعده لا حرج در محرمات برداشته است. اما با توجه به نکات فوق، به نظر می رسد این بحث نیاز به تحقیق و تدقیق بیشتری دارد تا بتوان به نتیجه ای جامع و مانع در این زمینه دست یافت. والله اعلم بالصواب.

مشاهده متن کامل موضوع