جریان لا حرج در محرمات و بحث سقط جنین

user477
Mon, 16 Sep 2024 11:41:53 +0000

مطلب دوم این است که در لا حرج یک اختلافی وجود دارد که خیلی هم در کلمات فقها متعرض نشدهاند، منتهی این بحث را در آن رساله آوردم، در اینکه لا حرج در واجبات جریان پیدا میکند بحثی وجود ندارد، نماز واجب اگر حرجی شد لا حرج برمیدارد، روزه واجب اگر حرجی شد لا حرج برمیدارد، انما الاختلاف و النزاع آیا لا حرج در محرمات هم جریان دارد یا نه؟ جمعی به ضرس قاطع میگویند که لا حرج در محرمات جریان ندارد.
یادی کنیم از مرحوم والدمان رضوان الله تعالی علیه، من همان زمان که ایشان قاعده لا حرج را بحث میکردند، پرسیدم که به نظر شما لا حرج در محرمات جریان دارد یا نه؟ فرمود جریان ندارد، لا حرج چون عنوان امتنانی است (اینطور میگویند که امتنان است) یک چیزهایی را میگوید که مصلحت است، شارع میگوید این نمازی که مصلحت دارد را لازم نیست انجام بدهید، اما محرم که مفسده دارد و بگوید لا حرج میآید میگوید عیبی ندارد تو گرفتار این مفسده میشوی این چه امتنانی است؟ نظر شریف ایشان همین بود که نه لا حرج در محرمات جریان ندارد. بعد به ایشان عرض کردم شما خودتان در کتاب الحج در باب محرمات احرام بعضی جاهایش با لا حرج گفتید که ارتکاب به آن مانعی ندارد، پوشیدن پیراهن مخیط برای حاجی حرام است، حالا اگر یک حاجی اضطرار به پوشیدن لباس مخیط دارد، همان جا آقایان تعبیر میکنند و خود ایشان هم در کتابشان به لا حرج تمسک کردند، در باب محرمات احرام برخی با لا حرج میگویند عیبی ندارد اگر نپوشیدن این لباس حرجی شد بر این آدم، بپوشد اما کفارهاش را بدهد، در بعضی جاها میگویند بپوشد و کفاره هم ندارد. به ایشان عرض کردم شما مواردی هم برای لا حرج در محرمات ذکر کردید، شما اگر به خوردن میته حرج پیدا کردید، اضطرار یکی از ادله لا حرج است. دنبال کردم بحث را، عرض کردم الآن هم شاید از برخی از مراجع معظم ادام الله ظلهم سؤال شود میگویند روشن است که لا حرج جریان ندارد ولی ما به این نتیجه رسیدیم، و بعد دیدم مرحوم آیت الله خوانساری رضوان الله در این کتاب جامع المدارک که شرح مختصر النافع است، کتاب بسیار خوبی است، این اواخر هم شنیدم تجدید چاپ شده، عتبه عباسیه تجدید چاپ کردند، ایشان آنجا به قاعده تزاحم وارد شده، همان زمان مرحوم والد ما میفرمودند اگر برای کسی زنا نکردن حرجی شد، شارع برایش زنا را تجویز میکند؟نمیشود ملتزم شد، فقه جدید لازم میآید و خلاف ضرورت فقه میشود. من به یک مطلبی رسیدم و دیدم عین همان مطلب را آقای خوانساری دارد، باید کسر و انکسار در ملاکات کرد، فرض کنید الآن قطع رحم است، صله رحم واجب است، اگر برای کسی صله رحم حرجی شد، رحمش یک شرایط و خصوصیاتی دارد که ارتباط با او حرجی است، این اتفاق زیاد میافتد. ما باید کسر و انکسار کنیم، با قاعده تزاحم ملاکی و کسر و انکسار در ملاکات میتوانیم مطرح کنیم از جمله در ما نحن فیه،میگوئیم سقط جنین حرام است. اولاً باز اینکه گفتم قبلاً باید مبانیاش را منقح کنیم ما گفتیم جنین را کسی سقط کرد اگر مجوزش داده شد یا اگر کسی نعوذ بالله این حرام را انجام داد، کأنما قتل الناس جمیعاً برایش صدق نمیکند، آن کأنما قتل الناس جمیعاً برای نفس موجود متولَد حیّ است که اگر کسی او را از بین برد! و الا هم قبل ولوج الروح و هم بعد ولوج الروح اگر صدق قتل کند، صدق کأنما قتل الناس جمیعاً نمیکند. در اینجا محرمی دارد به نام سقط جنین و یک حرجی هم داریم، اگر یک عمر باید در حرج باشد یا خودش یا پدر و مادرش، آیا این رجحان بر این ملاک ندارد؟ به نظر میرسد این هم مثل آن قطع رحم است. درباره مادر یک فرض این است که اگر این بچه بماند مادر میمیرد، بعد آقایان میآیند روی ادله دفاع میگویند مادر از خودش دفاع کند و این را از بین ببرد، این یک بحث است. بحث دیگر این است که اگر همین الآن وجودش برای این مادر حرجی است، حرج فعلی برای مادر هست. یک بحث هم وجود دارد که لا حرج را آن کسی میتواند جاری کند که حرج برایش محقق شده باشد، یعنی الآن یکی از اشکالات در اینجا این است که میگوییم این بچه فرضنا حرج استقبالی مشمول ادله را حرج بشود، ولی به ما چه؟ این بچه خودش گرفتار حرج میشود، خودش هر کاری میخواهد بکند، ما به چه مجوزی بگوئیم سقط این جایز است و از بین بردنش جایز است؟ آن فرضی که مسلم این است که الآن این جنین ایجاد یک امراضی در مادر میکند و برای مادر حرجی است، ضرر درست است غیر از حرجی است ولی دو عنوان است. الآن فرض کنید که این جنین مسائل روحی دارد، ضرر جسمی و مالی ندارد! نگه داشتن آن موجب یک آشفتگی روحی و روانی برای مادر است و این میشود حرج، نه ضرر مالی است نه ضرر جسمی است، موجب یک آشفتگی روحی است، اینجا ما میتوانیم بگوئیم این حرج چون خیلی مهم است، این زن الآن آشفتگی روحی پیدا میکند و این آشفتگی روحی موجب از بین رفتن زندگیاش میشود، بر این حرمت مقدم است. این البته مربوط به تشخیص فقیه است، ممکن است یک فقیهی بگوید ما در این مورد حرمت سقط جنین، چون روایات و ادلهای که داریم ، اگر در ذهن شریفتان باشد گفتیم بحث حفظ نفس اینطور نیست که دلیلش اجماع باشد و ما بگوئیم بر قدر متیقن اکتفا بشود. گفتیم یک ضرورت فقهی وجود دارد، یک ضرورت دینی هم شاید وجود دارد که گفتیم بالاتر از اجماع است و گفتیم ثمرهاش در این ظاهر میشود، اگر گفتیم اجماع است، اجماع میگوید باید قدر متیقنگیری کنید والسلام، اما این بالاتر از آن است. اگر یک فقیهی گفت این حرمت سقط جنین یک ملاک خیلی قوی دارد، مادر حرج پیدا کند یا خود این بچه حرج پیدا کند، غلبه بر حرمت سقط جنین ندارد و باید این جنین را حفظ کرد، این یک نظر است. نظر دیگر این است که بگوئیم بالأخره این بچه یک عمر گرفتار حرج است، مادر هم یک عمر گرفار حرج است آیا شارع این را ترجیح نمیدهد بر ملاک حرمت سقط جنین، یمکن أن یقال. در باب محرمات معیار کسر و انکسار ملاکی است، در باب واجبات اینطور نیست، نمیآئیم بگوئیم ملاک نماز چیست، این حرج چیست؟ آنجا حکومت خیلی واضح است و کاری به ملاک نداریم، اما در باب محرمات ما باید کسر و انکسار ملاکی کنیم
درس خارج فقه. مسائل پزشکی. جلسه 20. تاریخ 9 خرداد ماه 1403

مشاهده متن کامل موضوع