تحلیل روایتی از کافی و مراد از «إراقه» آب مشتبه

AliAmeni
Thu, 23 Jan 2025 07:00:00 +0000

متن روایت از الکافی

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ جَرَّةٍ وُجِدَ فِيهَا خُنْفَسَاءُ قَدْ مَاتَتْ قَالَ أَلْقِهَا وَ تَوَضَّأْ مِنْهُ وَ إِنْ كَانَ عَقْرَباً فَأَرِقِ الْمَاءَ وَ تَوَضَّأْ مِنْ مَاءٍ غَيْرِهِ وَ عَنْ رَجُلٍ مَعَهُ إِنَاءَانِ فِيهِمَا مَاءٌ وَقَعَ فِي أَحَدِهِمَا قَذَرٌ وَ لَا يَدْرِي أَيُّهُمَا هُوَ لَيْسَ يَقْدِرُ عَلَى مَاءٍ غَيْرِهِ قَالَ يُهَرِيقُهُمَا جَمِيعاً وَ يَتَيَمَّمُ.[1]

پرسش: آیا «إراقه» واجب است؟

آیا با توجه به روایت إراقه (ریختن آب) واجب است یا خیر؟

بررسی دلالت جملۀ «یهریقهما» بر وجوب

«یهریقهما» جمله خبریه در مقام طلب و دال بر وجوب است.

پاسخ: عدم وجوب إراقه (تحلیل استعمال کنایی)

ما قائلیم که روایت تعبدی است اما إراقه واجب نیست. اگر چه جمله خبریه در مقام طلب، امر است اما این امر در عقیب توهم الحظر است نه در حالت عادی. شخص چون آب دارد، فکر می کند نباید تیمم کند لذا حضرت می گویند بِریز و وضو بگیر. این کنایه از آن است که این آبها به درد نمی‌خورد و اثر متوقع بر آنها مترتب نمی‌شود.

قاعده نفی موضوع به هنگام نفی اثر (در معانی و بیان)

در معانی و بیان خوانده اید که وقتی اثر متوقع، مترتب نمی‌شود، اصل موضوع را نفی می‌کنند. مثلاً العالم بلا عمل را می‌گوید عالم نیست. زنبور بلا عسل را می‌گویند زنبور نیست.

نتیجه‌گیری

چون این استعمال کنایی هم در عربی و هم در فارسی وجود دارد بنابراین (که وقتی نفی اثر است، اصل موضوع را نفی می‌کنند) إراقه واجب نیست. البته احتیاطش خالی از لطف نیست اما وجوب ندارد.

منبع

درس خارج فقه، جلسه ۶۲ - مورخ ۱۶ دی ۱۴۰۳ / ۲۴ جمادی الثانی ۱۴۴۶

1. الکافی جلد ۳، صفحه ۱۰ ↩︎