تبدیل امتثال و نقش غرض نهایی در جواز جایگزینی مأمور به

مسعودعطارمنش
Tue, 16 Dec 2025 14:49:22 +0000

محقق خراسانی در بحث تبدیل امتثال می‌فرمایند در جایی که مأمورٌ به، مقدمه برای یک شیء دیگر باشد، مادامی که آن شیء دیگر محقق نشده باشد تبدیل امتثال جائز است، چون در این فرض، مأمورٌ به صرفاً مقدمه است و موضوعیت ندارد.[1] برای مثال، مولا به عبد امر کرده است که برایش یک لیوان آب بیاورد. در اینجا نفس آوردن آب موضوعیت ندارد، بلکه مقدمه است برای نوشیدن و سیراب شدن؛ پس مادامی که نوشیدن و سیراب شدن محقق نشده باشد، عبد می‌تواند یک لیوان آب دیگر را جایگزین لیوان آبی کند که قبلاً آورده بوده است. علت مطلب آن است که هنوز غرض نهایی از امر محقق نشده است. این مطلب عقلائی است خصوصاً در جایی که عبد می‌خواهد فردی را جایگزین کند که از فرد قبلی بهتر است. مثلاً مولا به عبد امر کرده است که برایش چای بیاورد، و امرش مطلق است خواه چای تازه‌دم باشد و خواه کهنه‌دم. عبد یک لیوان چای کهنه‌دم می‌آورد ولی بعد می‌بیند یک لیوان چای تازه‌دم در دسترس است، لذا چای تازه‌دم را جایگزین چای قبلی می‌کند. تبدیل امتثال دست‌کم در این موارد جائز است.

بر اساس جلسه ۸۹
۲۹ بهمن ۱۴۰۳

1. كفاية الأصول ( طبع آل البيت )، ص ۷۹ ↩︎

مشاهده متن کامل موضوع