بررسی مسئله حفظ قدرت برای انجام تکلیف (نقد رویکرد اکتفا به قدرت در ظرف امتثال)

AliAmeni
Mon, 03 Feb 2025 08:22:00 +0000

بسم الله الرحمن الرحیم

مقدمه: طرح نظر منسوب به آقای خویی و نقد اولیه

برخی از معاصرین گفته اند: آقای خوئی می‌گویند شرطِ واجب مشروط، قدرت در ظرف امتثال است لذا حفظ قدرت قبل از آن وجوب ندارد و لذا باید قدرت را صرف اول کرد اما حتی خود آقای خوئی هم به این حرف ملتزم نیست. آیا می‌شود ما به عبد اجازه بدهیم که قدرتت را از بین ببر و تکلیف مولی را معصیت کن سپس بگو من قدرت ندارم. کما این که ابن عباس چنین کاری را انجام داد و به یمن رفت و گفت من قدرت ندارم.

تبیین محل نزاع واقعی بین مرحوم خویی و مرحوم امام (حفظ قدرت قبل از فعلیت وجوب)

آنچه که آقای خوئی در فقه ملتزم هستند و مرحوم امام انکار می‌کنند، مربوط به قبل از زمان فعلیت وجوب است مانند این که هنوز اذان ظهر نگفته‌اند و ما مقداری آب داریم آیا واجب است که آب را نگه داریم و صرف وضو کنیم یا می‌توانیم آب را بریزیم و بعدا تیمم کنیم. در این فرض، آقای خوئی و ما حفظ قدرت را لازم نمی‌دانیم اما مرحوم امام حفظ قدرت را لازم می‌دانند.

لزوم حفظ قدرت پس از فعلیت وجوب (مورد اتفاق نظر بین طرفین)

اما پس از آن که وجوب، فعلیت پیدا کرد، قدرت عقلی باشد یا شرعی باشد، دیگر نمی‌توان اجازه تفویت قدرت را داد.

مثال: در حج و دین، سال اول که هنوز حج فعلیت پیدا نکرده و مستقر نشده، تفویت قدرت و نرسیدن به استطاعت در ذی الحجة جائز است. اما سال اول که رد شد و شخص مستطیع شد و وجوب حج فعلیت پیدا کرد، نمی‌توان تفویت قدرت بر امتثال حج را اجازه داد.

مثال: بعد از آن که شخص نذر کرد پنج شنبه و جمعه روزه بگیرد، دیگر نمی‌تواند کاری کند که این دو روز را روزه نگیرد.

نقد بر رویکرد مذکور (طرح اشکال)

جواب نقضی: مثال روزه و سفر بعد از فعلیت وجوب

جواب نقضی: وجوب روزه، از تبیّن خیط أبیض از أسود می‌آید و تا غروب یا مغرب ادامه دارد. من در زمانی که تبین خیط ابیض از اسود شد، همه شرائط روزه را دارم و می‌توانم قبل از ظهر مسافرت کنم و از شهر خارج بشوم تا هنگام اذان ظهر در آن محل اقامت نباشم و روزه را امتثال نکنم ولو وجوب فعلیت پیدا کرده است.

جواب حلی: معیار، مجموع ما ورد فی الأدلة است، نه زمان فعلیت وجوب

جواب حلی: معیار، نه قدرت عقلی و شرعی آقای خوئی است و نه همزمانی وجوب یا عدم همزمانی آن است، بلکه معیار مجموع ما ورد فی الأدلة است چون مشخص می‌کند که اجازه تفویت قدرت را حتی قبل از فعلیت وجوب، داری یا نداری.

مثالی برای لزوم تحصیل قدرت بر اساس مجموع ادله

در مثل حفظ جان امام و نظام های مؤمنین و مال کثیر حق الناس، ولو هنوز موضوع در خارج اتفاق نیفتاده اما شما بر اساس طرق معتبره می‌دانید که این موارد در آینده نزدیک در خطر هستند لذا تحصیل قدرت طبق مجموع ادله لازم است و اگر تحصیل قدرت نشود، معذور نیستی با این که وجوب هنوز به فعلیت نرسیده است.

درس خارج اصول جلسه۷۰ - ۱ بهمن ۱۴۰۳

مشاهده متن کامل موضوع