بررسی روایت زراره بر عدم تداخل اسباب و مسببات

user582
Sat, 21 Sep 2024 12:48:11 +0000

بررسی دلالت روایت محمد بن مسلم بر تداخل اسباب و مسببات

یکی از روایاتی که میتوان از آن تداخل را نتیجه گرفت روایت محمد بن مسلم از امام باقر علیه السلام است؛
کسی که قرآن را تعلیم میکند برای هر مرتبه که آیه را میشنود باید یک سجده انجام بدهد و متعلم نیز باید برای هر بار سجده کند.
أحْمَدُ بْن مُحَمَّد عَن الْحَسن بن مَحْبُوب عَن الْعلاءِ بن رَزِين عَن مُحَمَّدِ بْن مُسلم عَن أبِي جَعْفَر
قَالَ: َسأ َلْتُه عَن الرجُل يُعلِّم السورةَ مِن الْعزائِم فَتُعادُ عَلَيْهِ مِرارا فِي الْمَقْعدِ الْوَاحِدِ قَالَ عَلَيْهِ أن
يَسجُدَ كلَّمَا َسمِعهَا وَ عَلَى الَّذِي يعلِّمُه أيْضا أن يَسجُدَ. (تهذیب الاحکام، ج ،۲ص )۲۹۳

اولا فقرۀ «تعاد علیه مرارا» دلالت بر عدم تداخل ندارد؛ زیرا ممکن است این حکم تعدد به جهت وجوب فوری بودن سجدۀ عزیمت باشد نه به جهت عدم تداخل اسباب و مسببات.
ثانیا اطلاق مقامی ذیل روایت اقتضا میکند تداخل اسباب را؛
توضیح اینکه؛

به قرینۀ فَتُعادُ عَلَيْهِ مِراراً و أن يَسجُدَ كلَّمَا َسمِعهَا مفروض در صدر روایت جایی است که متعلم
قرآن را میخواند و معلم گوش فرا میدهد؛ و در ذیل روایت فقره «وَ عَلَى الَّذِي يُعلِّمُه أيْضا ًأن يسجُد» مربوط به متعلم است و نفرمود که متعلمی که قرائت میکند نیز سجده کند و لذا ممکن است حالتی که معلم قرائت میکند و متعلم سماع میکند، مراد باشد و از آنجایی که سماع متعلم معمولا با قرائت و تکرار او همراه است(تعدد سبب) (بر خلاف سماع معلم که با قرائت او همراه نیست) عدم تذکر این مطلب که متعلم باید هم برای خواندن و هم برای شنیدن سجده کند به اطلاق مقامی دلالت دارد که لازم نیست برای هر بار خواندن و هر بار شنیدن سجده جداگانه انجام بدهد.
البته این اطلاق بر این برداشت از روایت متوقف است؛ اما اگر گفته شود ظاهر روایت در این است
که متعلم هر بار که میخواند باید سجده کند چنین دلالتی وجود نخواهد داشت.