انحاء تصویر جزء مستحب در واجبات | از تشکیک ملاک تا امر خاص

مسعودعطارمنش
Tue, 16 Dec 2025 14:16:42 +0000

جزء مستحب به دو شکل قابل تصویر است:

یک تصویر آن است که نماز مشتمل بر این جزء نسبت به نماز فاقد این جزء، از جهت ملاک ایجابی افضل است؛ یعنی هر دوشان ملاک ایجابی را تأمین می‌کنند ولی آن ملاک ایجابی مشکّک بوده و نماز مشتمل بر این جزء، آن را در مرتبۀ بالاتری استیفاء می‌کند؛ یا اگر دو ملاک تصویر کردیم، ملاک نماز مشتمل بر این جزء، از ملاک نماز فاقد این جزء بالاتر است.

تصویر دیگر آن است که جزء مستحب از آن جهت که جزء نماز است، مستحب نیست، بلکه چون امر خاص دارد مستحبّ است و این منافاتی با جزئیّتش برای نماز واجب ندارد. جزئیتش به اعتبار آن است که امر تعلّق گرفته است به طبیعت لا بشرط از بود و نبود این جزء.

ناگفته نماند، گاه آمدن یک جزء یا شرط سبب کاهش ثواب می‌شود؛ همچون نماز در حمّام؛ نماز در حمّام فردی از افراد طبیعت است که نسبت به سائر افراد، از فضیلت کمتری برخوردار است. در اینجا نیز دو تصویر پیش‌گفته قابل ذکر است. البته ظاهر دلیلی که از نماز در حمّام نهی می‌کند، به ضمیمۀ این‌که می‌دانیم این نماز مشروع است، آن است که این فرد از نماز، نسبت به سائر افراد از فضیلت کمتری برخوردار است. به تعبیر اندیشمندان، مکروه در اینجا به معنای «اقلّ ثواباً» است و نهی، ارشاد به قلّت ثواب این فرد نسبت به سائر افراد است.

بر اساس جلسه ۸۷
۲۶ بهمن ۱۴۰۳

مشاهده متن کامل موضوع