الغای خصوصیت و قیاس اولویت | تفاوت با قیاس منهی‌عنه و علم به عدم فرق

Tazari
Fri, 22 Aug 2025 05:08:24 +0000

استاد شهیدی در درس خارج اصول مورخ ۱۷ مهر ۱۴۰۲ چنین فرموده‌اند:

[!quote] کلام استاد شهیدی در مورد صحیحه ابان
به نظر ما کار ابان بر فرض عدم وجود نص بر خلاف آن، قیاس نبود و اگر ما نیز بودیم با وجود یک اطلاق بر این که دیه سه انگشت زن سی شتر است از آن الغاء خصوصیت عرفیه می‌کردیم و می‌گفتیم چهار انگشت دیه‌ای کمتر از سه انگشت ندارد اما توبیخ ابان به سبب مخالفت او با نص است یعنی ابان با وجود نص امام علیه السلام بر کلام خودش اصرار کرد و این اصرار او اجتهاد در مقابل نص بود و امام علیه السلام به‌خاطر این اجتهاد در مقابل نص او را توبیخ کرد.

البته ممکن بود اگر این امر فقط مختص ابان بود امام علیه السلام به این نحو با او برخورد نمی‌کرد و سخت‌گیری نمی‌کرد ولی چون یک پدیده انحرافی در جامعه به نام قیاس رخ داده بود امام علیه السلام با نزدیک‌ترین افراد خودش چنین برخورد کردند تا بقیه حواسشان را جمع کنند.

یک سوال مهم در تحلیل روایت ابان این است که آیا واژه «قیاس» در این روایت به معنای اصطلاحی آن به‌کار رفته است یا خیر؟

اگر آنچه ابان انجام داد، قیاس اصطلاحی نبوده و صرفاً نوعی استظهار از دلیل محسوب شود، باید پرسید چگونه جمله پایانی روایت ـ «وَ السُّنَّةُ إِذَا قِیسَتْ مَحَقَ الدِّین» ـ با بخش پیشین روایت ارتباط پیدا می‌کند؟ زیرا این جمله، به‌صورت مطلق دلالت بر نهی از تمسک به قیاس دارد، و امام علیه‌السلام نیز آن را در مقام نقد عملکرد ابان بیان فرمودند.

به بیان دیگر، چه رفتار ابان را صرف استظهار از دلیل بدانیم و چه آن را قیاس اصطلاحی تلقی کنیم، در هر دو صورت، امام علیه‌السلام آن را «قیاس» نامیده و از آن نهی کرده‌اند.