بررسی مفهوم و جایگاه «موافقت التزامیه» در فقه و اصول

user737
Tue, 28 Jan 2025 09:50:00 +0000
اصول استاد عابدی

طرح مسئله: آیا موافقت التزامیه لازم است؟

آیا هر حکمی و هر مقطوع بهی علاوه بر موافقت عملی، موافقت اعتقادی نیز لازم دارد؟

تعریف و تبیین «موافقت التزامیه»

مراد از موافقت التزامیه چیست؟ معنایی که بیشتر به ذهن می‌آید این است که: مولایی در نیمه‌شب سرد زمستان به عبد می‌گوید آب بیاور. عبد در دل خود می‌گوید الآن که وقت آب خوردن نیست و غر می‌زند ولی آب را می‌آورد. این عبد موافقت عملی دارد ولی موافقت التزامی ندارد.

آیا هر چه را شرع فرمود، غیر از عمل کردن باید اعتقاد نیز داشته باشیم؟ اگر مولایی به عبد دستور داد، کاری را انجام بده، چنانچه عبد در حال غفلت آن کار را انجام داد، اطاعت کرده است یا باید اعتقاد هم داشته باشد؟

تمایز با ایمان و عدم ارتباط با مباحث فقه و اصول

احتمال دارد کسی بگوید مراد از وجوب موافقت التزامیه این است که انسان باید بما جاء به النبی ایمان داشته باشد و این یکی از واجبات دین است. روشن است که این از اعتقادات است و در فقه و اصول بحث نمی‌شود.

اینکه بحث موافقت التزامیه در فقه و اصول مطرح شده است یعنی به معنای ایمان نیست.

ملاک اطاعت و معصیت از نگاه عرف (موافقت عملی کافی است)

بحث این است که اگر شهرداری گفت باید مالیات پرداخت کنید، چنانچه کسی با این اعتقاد که این مالیات به ضرر جامعه است و شهرداری مال مردم را حیف‌ومیل می‌کند، مالیات را پرداخت کرد، آیا امتثال کرده است؟ معمولاً می‌گویند در بحث اطاعت و معصیت، ملاک عرف است و عرف می‌گوید هر امری باید عملاً اطاعت شود و اعتقاد لازم نیست. شاهد آنکه گاهی یک نفر عملی را با غفلت از این اعتقاد انجام می‌دهد و عرفا او را ممتثل و مطیع می‌دانند.

پیامد عدم موافقت التزامیه

بله کسی که موافقت اعتقادی ندارد، نزد مولا محبوبیت چندانی ندارد و پایین آمدن درجه دارد اما در ثواب و عقاب تفاوتی ندارد. وقتی مولا گفت چایی بیاور و عبد معتقد است ضرر دارد ولی چایی را آورد، عرفا این عبد را مطیع می‌شمرد.

نتیجه‌گیری: موافقت التزامیه از مباحث فقه و اصول خارج است

موافقت التزامی بحث‌های قرآنی، روایی و کلامی زیادی دارد ولی این بحث‌ها مربوط به فقه و اصول نمی‌شوند.

منبع

درس خارج اصول استاد عابدی، جلسه ۳۴ - مورخ ۵ آذر ۱۴۰۲